گرداند و از پس وى نيز هم نيايد . و گفتهاند كه : در اخبارى كه در قرآن است از آنچه گذشت و از آنچه خواهد آمد هيچ خلفى و كذبى نيست ، كتابى است منزل از خداى كه محكم كار و ستوده است مستحقّ حمد و شكر .
[ سوره فصلت ( 41 ) : آيات 43 تا 44 ]
ما يُقالُ لَكَ إِلاَّ ما قَدْ قِيلَ لِلرُّسُلِ مِنْ قَبْلِكَ إِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ وَ ذُو عِقابٍ أَلِيمٍ ( 43 ) وَ لَوْ جَعَلْناهُ قُرْآناً أَعْجَمِيًّا لَقالُوا لَوْ لا فُصِّلَتْ آياتُهُ ءَ أَعْجَمِيٌّ وَ عَرَبِيٌّ قُلْ هُوَ لِلَّذِينَ آمَنُوا هُدىً وَ شِفاءٌ وَ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ فِي آذانِهِمْ وَقْرٌ وَ هُوَ عَلَيْهِمْ عَمًى أُولئِكَ يُنادَوْنَ مِنْ مَكانٍ بَعِيدٍ ( 44 )
نگويند ترا اين كافران مگر آنچه گفتند رسولان خود را امّتان گذشته از تكذيب و جفا و انكار نبوّت . و اين بر سبيل تسليت و دلخوشى رسول گفت ، يا نگويد ترا خداى و نفرمايد مگر آنچه گفت و فرمود رسولانى را كه پيش از تو بودند از دعوت كردن با اسلام و بيان شرع .
[ إِنَّ رَبَّكَ ]
بدرستيكه خداى تو خداوند مغفرت و آمرزش است و خداوند عقابى و عذابى سخت دردناك آنگه گفت :
[ وَ لَوْ جَعَلْناهُ ]
اگر ما اين قرآن را نه به زبان عرب بلكه به زبان و لغت عجم فرستاديمى هر آينه گفتندى : چرا آيات او را مفصّل و مبيّن نكردند بزبانى كه ما آن را شناسيم و دانيم و فهم توانيم كردن
[ ءَ أَعْجَمِيٌّ وَ عَرَبِيٌّ ]
استفهام است بر سبيل انكار ؛ هى « 1 » قرآن عجمى باشد و رسول عربى ؟ ! يعنى نبايد و نشايد كه قرآن عجمى باشد و رسول عربى . سعيد جبير گفت : قريش بر سبيل تعنّت گفتند : چرا اين قرآن آياتش بعضى عربى نيست و بعضى عجمى ؟ « 2 » خداى تعالى اين آيت فرستاد
[ قُلْ هُوَ لِلَّذِينَ آمَنُوا ]
بگو كه : اين قرآن كسانى را كه ايمان آوردند لطفى و بيانى و شفائى هست و آنكسانيكه ايشان ايمان نمىآورند در گوش ايشان گرانى هست از
هامش
( 1 ) در بعضى نسخ « اى » و مراد از هر دو استفهام است كه مفيد معنى تعجّب انكارى است .
( 2 ) نصّ عبارت ابو الفتوح ( ره ) نسبت بمعنى اين قسمت اين است .
« آنكه بر خبر خواند گفت : معنى آنست كه چرا چون پيغمبر عربى بود قرآن اعجمى نبود يا چرا پيغمبر اعجمى نبود و قرآن عربى تا در باب اعجاز بليغتر بودى ؟ ! سعيد جبير گفت : قريش بر سبيل تعنّت گفتند : چرا اين قرآن آياتش بعضى عربى نيست و بعضى عجمى » .
از نسخهء خطّى نسبة صحيح تفسير ابو الفتوح ( ره ) نقل شد زيرا عبارت نسخهء چاپى مشوّش است .