آيد
[ كاظِمِينَ ]
خشم و اندوه فرو ميخورند بر كراهت
[ ما لِلظَّالِمِينَ ]
نباشد ظالمان را هيچ خويشاوندى و نه هيچ شفاعت كنندهء كه شفاعت وى قبول كنند و در آنچه خواهد فرمان وى برند
[ يَعْلَمُ خائِنَةَ الْأَعْيُنِ ]
« 1 » اوست آن خداى كه خيانت چشمها داند و آن چشمى كه بخيانت نظر كند آن را شناسد عبد اللّه عبّاس گفت : اين مردى باشد كه با جماعتى نشسته بود زنى بگذرد او دزديده در وى نگرد رسول صلى اللّه عليه و آله و سلّم گفت : النظرة الأولى لك و الثانية عليك . و ميداند آنچه دلها آن را پوشيده ميدارد
[ وَ اللَّهُ يَقْضِي بِالْحَقِّ ]
خداى تعالى حكم كند بحقّ و راستى و آنان كه ايشان ميخوانند و مىپرستند به هيچ چيز حكم نكنند و نتوانند كرد بدرستى كه خداى است كه او « 2 » شنوا و بيناست بر حقيقت .
[ سوره غافر ( 40 ) : آيات 21 تا 22 ]
أَ وَ لَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذِينَ كانُوا مِنْ قَبْلِهِمْ كانُوا هُمْ أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَ آثاراً فِي الْأَرْضِ فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ وَ ما كانَ لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ واقٍ ( 21 ) ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كانَتْ تَأْتِيهِمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ فَكَفَرُوا فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ إِنَّهُ قَوِيٌّ شَدِيدُ الْعِقابِ ( 22 )
استفهام است بر سبيل تنبيه و توبيخ ؛ ميگويد : آيا اين كافران درين زمين نمىروند تا بنگرند و ببينند كه چون بود عاقبت و سر انجام آنان كه پيش از ايشان بودند از كافرانى كه بقوّت و مردى ازينان سختتر بودند و آثار ايشان از سراها و كوشكها
هامش
( 1 ) ابو الفتوح ( ره ) نسبت به« يَعْلَمُ خائِنَةَ الْأَعْيُنِ وَ ما تُخْفِي الصُّدُورُ »گفته ( ج 4 چاپ اول ؛ ص 515 س 29 ) :« يَعْلَمُ خائِنَةَ الْأَعْيُنِ »گفتند : مراد به « خائنة » خيانت است نظيره قوله :
و لا يزال تطلع على خائنة منهم ؛ اى خيانة و گفتند : بر اضافت است على سبيل التمييز و التبيين من باب « خاتم فضة ، و باب ساج ؛ اى يعلم الخائنة من الاعين ؛ گفت ، خداى تعالى داند خيانت چشمها ، و گفتند : داند چشم خائنه را از ميان چشمها ، و گفتند : نظر خائنه را از چشمها و از اين جا گفت : النظرة الاولى لكم و الثانية عليكم ؛ عبد اللّه عباس گفت : ان مردى باشد كه با جماعتى نشسته بود زنى بگذرد او دزديده در او نگرد مجاهد گفت : نظر باشد به آنچه خداى تعالى از آن نهى كرده است ، قتاده گفت چشم زدن و شكستن باشد بر سبيل غمز و طعن » .
( 2 ) ابو الفتوح ( ره ) نسبت به[ إِنَّ اللَّهَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ ]گفته : « و [ هو ] در ميان مبتدا و خبر فصل است كه كوفيان آن را عماد خوانند » .