[ سوره الزمر ( 39 ) : آيات 22 تا 23 ]
أَ فَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ فَهُوَ عَلى نُورٍ مِنْ رَبِّهِ فَوَيْلٌ لِلْقاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ أُولئِكَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ ( 22 ) اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتاباً مُتَشابِهاً مَثانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَ قُلُوبُهُمْ إِلى ذِكْرِ اللَّهِ ذلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَنْ يَشاءُ وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ هادٍ ( 23 )
اى « 1 » آنكس كه خداى تعالى داند كه او اهل لطف است با وى لطف كند تا سينهء وى گشاده و روشن شود براى اسلام او چون كسى باشد كه او را لطف نبود از آن سبب كه اهل لطف نباشد پس تاريكدل و سخت دل باشد مراد به [ نور ] لطف است و بيان قتاده گفت : قرآنست عبد اللّه مسعود گفت كه : روزى رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم اين آيت برخواند ما گفتيم : يا رسول اللّه انشراح صدر چگونه باشد ؟ - گفت : چون نور إلهى در دل مؤمن شود دلش روشن گردد و فراخ ، گفتيم : يا رسول اللّه نشان آن چه باشد ؟ - گفت : آنكه بنده از سراى غرور دور شود و رجوع كند با سراى خلود ، و پيش از آمدن مرگ كار مرگ بسازد . ثمالى گفت : آيت در عمّار ياسر آمده است
[ فَوَيْلٌ لِلْقاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ ]
پس واى مر آنكسان را كه دلهاى ايشان سخت باشد از ياد كردن خداى ، بذكر خداى تعالى دلهاى ايشان نرم شود ابو سعيد خدرى روايت كرد از رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم كه حاجت بنزديك نرم دلان امّت من طلب كنيد كه خداى ميگويد كه : من رحمت خود در دلهاى ايشان نهادهام و از سخت دلان طلب مكنيد كه من سختى « 2 » خود در دل ايشان نهادهام و رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گفت :
انّ اللّه يحبّ كلّ قلب حزين خاشع رحيم يعلّم النّاس الخير و يدعو الى طاعة اللّه ، و يبغض كلّ قلب ساه لاه ينام اللّيل كلّه فلا يذكر اللّه « 3 » خداى تعالى دوست دارد هر دلى اندوهگن
هامش
( 1 ) يعنى آيا .
( 2 ) در غالب نسخ : « خشم » و در تفسير ابو الفتوح ( ره ) كما فى المتن .
( 3 ) در تفسير ابو الفتوح ( ره ) باضافهء « انّ اللّه رفيق يحبّ الرفق فى الامر كله » ( خداى تعالى رحيم است مدارا دوست دارد ) در صدر حديث و « لا يدرى يردّ عليه روحه ام لا » ( و نداند كه روح با او دهند يا نه ) در ذيل حديث .