هر آينه ساز آن كردندى و عدّهء آن بساختندى پس اينكه ايشان ساز آن نكردند دليل مىكند كه نخواستند كه بيرون آيند و بر عزم آن نبودند ، و ليكن كاره داشت خداى تعالى كه ايشان از جاى خود برخيزند و از مقام خود بجنبند از بهر آنكه اگر آمدندى از ايشان بجز فساد و تخليط و تضريب و القاء شرّ و فتنه چيزى ديگر حاصل نشدى پس ازين سبب بود كه ايشان را تثبيط كرد « 1 » و بر جاى بداشت تا اين شرّ نكنند و اين فتنه نيندازند ، و ايشان را گفتند كه : بنشينيد با نشينندگان . شايد كه رسول صلّى اللّه عليه و آله گفته باشد ايشان را بر وجه تهديد ، و شايد كه هم ياران ايشان از ميان منافقان گفته باشند كه مرويد و شما را بچه كار مىبايد با محمّد رفتن ؟ خوش در خان و مان خود بنشينيد با اينان كه در مدينه نشستهاند از زنان و كودكان و بيماران محمد بن اسحاق گفت : آنان كه اين دستورى خواستند رؤسا و اشراف منافقان بودند چون عبد اللّه أبىّ سلول و رفاعه بن التابوت و اوس بن قبطى آنگه خداى تعالى آفت و فساد نيّت ايشان بازگفت و گفت : همان به باشد كه ايشان نيايند با شما چه اگر با شما بيايند جز خبال و فساد نيفزايند كه در ميان شما شتاب كنند و روند و بغمّازى و سخن چينى فتنه و فساد در ميان شما اندازند ، و در ميان شمااند جاسوسان و خبربران « 2 » ايشان كه احوال و كارهاى شما معلوم ميكنند و ايشان را از آن خبر ميدهند ؛ و اگرچه اندر ميان شمااند امّا در امر و فرمان ايشان اند و خداى تعالى دانندهء ظالمان است مىداند كه هر كسى چه اندر دل دارد از فساد و شرّ و فتنه ، راوى خبر گويد كه : چون رسول صلّى اللّه عليه و آله لشكر بثنيّة الوداع برد عبد اللّه أبىّ سلول لشكرگاه خود با جمعى منافقان بذي حدّه برد كه فروتر از ثنيّة الوداع است و لشكر او كم از لشكر رسول صلّى اللّه عليه و آله نبودند چون رسول صلّى اللّه عليه و آله از آن منزل برگرفت و برفت و پيش شد ايشان برنخاستند و با رسول صلّى اللّه عليه و آله نرفتند رسول صلّى اللّه عليه و آله دلتنگ شد خداى تعالى اين آيت فرستاد
[ لَقَدِ ابْتَغَوُا الْفِتْنَةَ مِنْ قَبْلُ وَ قَلَّبُوا لَكَ الْأُمُورَ ]
اى محمّد هميشه كار اين منافقان اين بوده است كه ايشان فتنه جستهاند پيش از اين ، و فساد انگيختهاند در ميان شما ، و خواستهاند
هامش
( 1 ) در تفسير ابو الفتوح گفته : « خداى تعالى ايشان را مثبط و گران كرد و التثبيط ضد الاسراع و الحث » .
( 2 ) در بعضى نسخ : « خبر پرسان » .