بيكار ، اگر جوانيد و اگر پير ، اگر عزبيد و اگر كدخداى ، اگر سواريد و اگر پياده ، اگر تندرستيد و اگر بيمار ، و اگر بىسلاحيد و اگر با سلاح ، برويد بكارزار در راه خداى بجان و مال ؛ جان بذل كنيد و بمال بخيلى مكنيد كه اين شما را بهتر است و نيكوتر اگر ميدانيد . انس مالك روايت كرد كه : ابو طلحه اين سوره ميخواند به اين آيت رسيد فرزندان خود را گفت : جهّزونى جهّزونى ، كار بسازيد مرا تا بغزات روم ، پسران او را گفتند : تو پير شدهء ما از تو بنيابت مىرويم گفت : نه مرا ساز كنيد تا بروم او را ساز كردند بغزات دريا رفت و در كشتى فرمان يافت « 1 » زهرى گفت : سعيد بن المسيب بغزات رفت و يك چشم او برفته بود او را گفتند كه : اين بر تو واجب نيست تو مرد پيرى گفت : نه مرا نيز فرمودهاند به اين آيت كه
[ انْفِرُوا خِفافاً وَ ثِقالًا ]
اگر چه كارزار نتوانم كرد سواد مسلمانان بسيار كنم و متاعشان نگاه دارم عبد اللّه عباس گفت : اين آيت منسوخ است بقوله تعالى : ليس على الضّعفاء و لا على المرضى ، چون رسول صلّى اللّه عليه و آله عزم غزات تبوك كرد و اين مسافتى بود تا بحدّ روم منافقان طمع كردند كه چون رسول صلّى اللّه عليه و آله برود و صحابه و لشكر بروند و مدينه خالى ماند ايشان بر خانهء رسول صلّى اللّه عليه و آله زنند و چيزى كه يابند بيرون برند ، زنان و كودكان را برده كنند ، خداى تعالى جبرئيل را فرستاد و ازين حالت رسول صلّى اللّه عليه و آله را خبر كرد رسول صلّى اللّه عليه و آله گفت : پس چه بايد كردن ؟ - گفت : خدايت سلام مىرساند و ميگويد كه : درين غزات كه ميروى تيغ نمىبايد زدن بلكه صلح باشد ميان تو و ايشان ، فرمان آن است كه : علىّ بن ابى طالب عليه السّلام را بر جاى خود بدارى و محراب و منبر بوى سپارى تا هم ترا نيابت كند و هم مدينه را حمايت كند و نيز بدانند كه : چون در حال حيات صلاحيت نيابت تو و ولايت عهد تو دارد پس از وفات تو اولى و اخرى كه وصىّ و قائم مقام تو او باشد پس رسول صلّى اللّه عليه و آله امير المؤمنين على را بر جاى خود بنشاند و مدينه به او سپرد ، منافقان چون آن حالت بديدند بدانستند كه : كيد ايشان باطل شد چون رسول از مدينه يك منزل بيرون آمد زبان طعن دراز
هامش
( 1 ) در تفسير ابو الفتوح ( ره ) باقى روايت چنين است ( ج 2 چاپ اول ؛ ص 594 ، س 3 ) :
« و هفت روز در كشتى نهاده بود كه راه نيافتند به خشكى كه او را دفن كنند و او را هيچ تغييرى نبود پس از هفت روز بساحل رسيدند و او را دفن كردند » .