كه عرب حرام داشتند در اين ماه قتال كردن ، و صفر را براى آن صفر خواندند كه مكّه درين ماه خالى بودى از مردمان ؛ و گفتهاند : از بهر آنكه ايشان را درين ماه وبائى افتاد كه روى ايشان زرد شد ، ابو عبيده گفت : از براى آنكه درين ماه مشگهاى ايشان از شير خالى شدى . و اين دو ماه ديگر را براى آن ربيع خواندندى كه درين ماهها نبات زمين بسيار شدى و گفتند : براى آنكه ارتبعوا فى مساكنهم ، اى اقاموا يعنى در مسكنهاى خود ساكن و مقيم شدندى ، و دو ماه ديگر را براى آن جمادى خواندند كه آب بيفسردى دروى ، و رجب را براى تعظيمش رجب خواندند و براى آنكه درين ماه قطع قتال كردندى و ترجيب تعظيم باشد و ارجب دست بريده بود .
در خبرست كه : از رسول صلّى اللّه عليه و آله پرسيدند كه : رجب چه باشد ؟ - گفت : رجب نام جوئى است در بهشت كه آب آن از شير سفيدتر باشد و از انگبين شيرينتر و هر كه روزى ازين ماه روزه دارد خداى تعالى او را از آن جوى آب دهد ، و شعبان را براى آن شعبان خواندند كه درين ماه قبائل متشعّب و متفرّق شدندى و انس روايت كرد كه رسول گفت : براى آن اين ماه را شعبان خواندند كه حسنات درو متشعّب شود و هم از رسول روايت كردند كه گفت : براى آنكه ارزاق مؤمنان درو متشعّب شود « 1 » ، و رمضان را براى آن رمضان گفتند كه ترمض الذّنوب ، گناهان را بسوزد ، و شوّال را براى آن شوّال گفتند كه اشتران آبستن را درين ماه شير بالا « 2 » شدى ، و ذو القعده را براى آن ذو القعده گفتند كه درين ماه قعود كردندى و كارزار نكردندى ، و ذو الحجّه را براى آن ذو الحجّه گفتند كه درو حجّ كردندى « 3 » و ماههاى عرب دوازده است چنان كه ماههاى
هامش
( 1 ) در اينجا چون عبارت نسخ مشوش بود مطابق تفسير ابو الفتوح تصحيح شد .
( 2 ) كذا در بعضى نسخ و تفسير ابو الفتوح ، و در بعضى نسخ ديگر : « بر بالا » .
( 3 ) ابو الفتوح ( ره ) در اينجا از تفسير خود گفته ( ص 586 چاپ اول س 1 ؛ ) :
« بعضى بلغاء عرب را پرسيدند كه اين ماهها را چرا به اين نامها خواندند ؟ - گفت : لان العرب إذا رأت السادات قد تركوا العادات و حرموا الغارات قالوا : محرم ، و إذا ضعفت أركانهم و مرضت أبدانهم و اصفرت ألوانهم قالوا : صفر ، و إذا زهرت البساتين و ظهرت الرياحين و أربعت المساكين قالوا : ربيعان ، و إذا قل النماء و أمسكت السماء و جمد الماء قالوا : جماديان ، و إذا ماجت البحار و جرت الانهار و ترجبت الاشجار قالوا : رجب ، و إذا تفرقت الوسائل و