الّا رجس خنزير أو كلب ، و كافر بنزديك شافعى و فقهاى ديگر نجس الحكم است چون جنب و بمذهب اهل شيعه « 1 » كافر نجس العين و نجس الحكم است و ظاهر آيت دليل مىكند كه نجس العين است و هيچ مانعى نيست از آنكه هم نجس العين باشد و هم نجس الحكم ؛ براى آنكه تنافى نيست و مراد به « نجس العين » آنست كه هر كه بكافر بسايد پليد شود « 2 » و اگر نجاست او مقصور بودى بر حكم ؛ تعدّى نكردى چنان كه جنب و حايض ، و مراد به آنكه « نجس الحكم است » آنست كه بايمان حكم نجاست ازو زايل مىشود پس كافر از يك وجه نجس العين است و از يك وجه نجس الحكم ، و حكم سائر اصناف كفّار حكم مشركان است و اگر دو گانه يكى تر باشد « 3 » ببايد شست و اگر خشك باشد آب برو بايد زدن و اگر مصافحه كنند و خشگ باشد به خاك بايد ماليد حسن بصرى گفت : من صافح مشركا فليتوضّأ ، گفت كه :
[ فَلا يَقْرَبُوا ]
مشركان پليداند بايد كه نزديك مسجد الحرام نروند و گرد مسجد نگردند و ظاهر آيت اقتضا مىكند كه ايشان منهىّاند از آنكه در حرم شوند ، از بهر آنكه حرم نزديك مسجد است و هر كه در حرم شود نزديك مسجد باشد و اخبار
هامش
( 1 ) كذا در همهء نسخ كه موقع تصحيح در دسترس دارم و اين سنخ تعبير از خصائص كثير الاستعمال صاحب اين تفسير است كه در سراسر آن به نظر ميرسد و شايد ضمن خصائص آن اشاره كنيم .
( 2 ) نص عبارت ابو الفتوح ( ره ) اين است ( ج 2 چاپ اول تفسير ؛ ص 574 ؛ س 11 ) ، « و هيچ مانع نيست كه گويند : هم نجس العين است و هم نجس الحكم براى آنكه ميان ايشان تنافى نيست كه مانع باشد من الجمع بينهما ، و مراد ما به « نجس العين آنست كه هرچه كافر آن را مماسه كند پليد شود و پليدى او متعدى باشد » .
( 3 ) يعنى آنچه با كافر تماس مييابد و نص عبارت تفسير ابو الفتوح اين است ( ج 2 چاپ اول ؛ ص 574 ؛ س 18 ) : « و مذهب ما آنست كه حكم جهودان و ترسايان و سائر اصناف كفار حكم مشركان است در اين مسئله ؛ هرچه ايشان دست بر او نهند و آن دو گانه يكى تر باشد پليد شود و اگر خشگ باشد يرش الماء رشا ، آب به روى بايد زدن و در اول ببايد شستن و اگر كسى مصافحه كند با ايشان و دست يكى تر باشد ببايد شستن و اگر در اول خشگ باشد به خاك ببايد ماليدن » .