جمله مسجدها را روى فرا وى است و براى آنكه مردم درو از چهار جانب نماز كنند روى فرا چهار جانب كعبه كرده و گواهى ايشان آن است كه گويند : ما مشركيم هم چنان كه جهودان و ترسايان گفتند كه : ما جهوديم و ترسائيم ابن عباس گفت :
گواهى ايشان سجده بود بتان را با آنكه مىگفتند كه بتان مخلوق اند ، آنگه گفت :
ايشان آنان اند كه اعمال ايشان باطل است يعنى آنچه ايشان پنداشتند كه آن عمل است عمل نبود و ايشان هميشه در دوزخ و عذاب دوزخ جاويد باشند بحقيقت عمارت مسجدهاى خداى تعالى آن كس كند كه بخداى ايمان دارد و بروز بازپسين و نماز بپاى دارد و زكات مال بدهد و نترسد الّا از خداى تعالى و بس ، اين جماعت كه بدين صفت موصوف باشند ايشان از جملهء راهيافتگان اند و لفظ
[ فَعَسى ]
براى آن آورد تا از معاصى بر حذر باشند و عمارت مسجد حرام تعهّد او باشد به نماز جماعت و انبوهى نماز كنندگان ابو سعيد خدرى گفت كه : از رسول خداى شنيدم كه گفت : چون بينى كه مردى آمد و شد مىكند به مسجد و نماز بپاى مىدارد گواهى ده بر ايمان او براى آنكه خداى تعالى مىفرمايد كه :
[ إِنَّما يَعْمُرُ مَساجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ ]
نعمان بشير گفت :
من بنزديك منبر رسول صلّى اللّه عليه و آله نماز مىكردم مردى گفت : من باك ندارم از آنكه هيچ عمل نكنم پس از آنكه حاجيان را آب مىدهم ، ديگرى گفت كه : من باك ندارم اگر هيچ عمل نكنم از آنكه عمارت خانهء خداى مىكنم . و ديگرى گفت كه : جهاد در راه خداى تعالى از همه فاضلترست ؛ عمر خطاب گفت : خاموش باشيد و خصومت بنزديك منبر رسول خداى نكنيد تا رسول صلّى اللّه عليه و آله بيرون آيد من ازو بپرسم تا كدام فاضلترست ازين هر سه ؟ چون رسول صلّى اللّه عليه و آله بيرون آمد بحكومت پيش او رفتند خداى تعالى اين آيت فرستاد
[ إِنَّما يَعْمُرُ مَساجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ ]
.
[ سوره التوبة ( 9 ) : آيات 19 تا 22 ]
أَ جَعَلْتُمْ سِقايَةَ الْحاجِّ وَ عِمارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ كَمَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ جاهَدَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ لا يَسْتَوُونَ عِنْدَ اللَّهِ وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ ( 19 ) الَّذِينَ آمَنُوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللَّهِ وَ أُولئِكَ هُمُ الْفائِزُونَ ( 20 ) يُبَشِّرُهُمْ رَبُّهُمْ بِرَحْمَةٍ مِنْهُ وَ رِضْوانٍ وَ جَنَّاتٍ لَهُمْ فِيها نَعِيمٌ مُقِيمٌ ( 21 ) خالِدِينَ فِيها أَبَداً إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ ( 22 )