طاعت آفريده است كما فى قوله
« وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ »
ايشان ايمان نياوردند و طاعت نكردند و هر كس سر براهى ديگر و طريقى ديگر بنهادند و از حق دور شدند تا لا جرم تمام گشت سخن خداى تو در حقّ ايشان كه
[ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ ]
هر آينه پربار كنم دوزخ را از پريان و آدميان و تمام كلمه وقوع مخبر باشد على ما أخبر عنه
[ وَ كُلًّا نَقُصُّ عَلَيْكَ ]
و هر قصّه كه گفتيم بر تو و خبر داديم از خبرهاى پيغمبران آنچه دل تو بدان ثابت گردانيم بدلالت و حجّت كه ترا از شبهت منع كند و دل ترا ساكن گرداند
[ وَ جاءَكَ ]
و آمد به تو درين سوره يا درين خبرها حقّ و موعظتى و پندى مؤمنان را [ حقّ ] را تعريف كرد براى آنكه يكى است و موعظه را تنكير كرد براى آنكه نوعى از وى خواسته است .
[ سوره هود ( 11 ) : آيات 121 تا 122 ]
وَ قُلْ لِلَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ اعْمَلُوا عَلى مَكانَتِكُمْ إِنَّا عامِلُونَ ( 121 ) وَ انْتَظِرُوا إِنَّا مُنْتَظِرُونَ ( 122 )
بگوى اى محمّد كسانى را كه ايمان نمىآرند و بر كفر اصرار ميكنند كه : بكنيد بر تمكين « 1 » و توانائى خود آنچه ميتوانيد ، كه ما نيز خواهيم كردن با شما آنچه سزاى شماست و بنگريد و منتظر باشيد بلائى را كه بشما فرود آيد كه ما منتظريم آن را كه بشما فرو خواهد آمد از آنچه بامثال شما از گذشتگان فرود آمد و گفتهاند كه : معنى اينست كه بكنيد شما آنچه ميخواهيد كه ما ميكنيم آنچه ميخواهيم از ايمان و طاعت ، و منتظر باشيد جزاى اعمال خود را كه ما نيز منتظريم جزاى عمل خود را ، و خداى راست غيب آسمان و زمين ؛ هرچه در آسمانها و زمين پوشيده باشد وى داند و بازگشت كارها همه با وى باشد و او را پرست و توكّل كن بر وى و خداى تو غافل و ساهى نيست از آنچه ميكنيد كعب الاحبار گفت كه : خاتمهء توراة خاتمهء سورهء هود است يعنى اين آيت و اللّه اعلم « 2 »
هامش
( 1 ) در غالب نسخ : « مكنت » و در تفسير ابو الفتوح ( ره ) كما فى المتن .
( 2 ) در تفسير ابو الفتوح ( ره ) باضافهء « و أحكم » و در اين ايهام است به اين كه اين دعوى مسلم نيست و محل تأمل است .