سختتر بودى كه باد « 1 » عظيم بودى در اين حال نوح پسر خود كنعان « 2 » را گفت :
و اين پسر او ازو دور بود و بر جانبى بود ازو و از دين او ؛ گفت : اى پسرك من بيا و با ما در كشتى باش و با كافران مباش ايمان آور تا همچون كافران هلاك نگردى ، پسرش گفت : با كوهى « 3 » گريزم تا مرا از آب نگاه دارد ، گفت : امروز هيچ نگاه دارندهء نيست از عذاب طوفان « 4 » و هلاك شدن به آن الّا آن كسى كه بر وى رحمت كند و ببخشايد « 5 » از بندگان خويش يعنى امروز جز خداى هيچ نگاه دارندهء ديگر نيست نوح و پسرش با يكديگر درين سخن بودند كه موج آب درآمد و ميان ايشان جدائى افكند و پسر نوح از جملهء آنكسان شد كه بطوفان غرق شدند .
اگر گويند : پسر نوح كافر بود و نوح را نهى كرده بودند از آنكه كافر را در كشتى برد پس نوح چگونه گفت : يا بنىّ اركب معنا ؟ - گوئيم : اين به شرط ايمان گفت يعنى كه : ايمان آر و آنگه در كشتى آى تا نجات يا بى ديگر آنكه او منافق بود و نوح را گمان آن بود كه او مؤمنست ازين سبب گفت : در كشتى آى و اين در وقتى بود كه پسر نوح ملجأ نشده بود بايمان و « ملجأ » آنكس شود كه او را علم ضرورى حاصل آيد و او در آن وقت نميدانست كه هلاك خواهد شدن يعنى از اينكه گفت : سآوى الى
هامش
( 1 ) در بعضى نسخ : « بادى » .
( 2 ) سعدى گفته :« چو كنعان را طبيعت بىهنر بود * پيمبر زادگى قدرش نيفزود ». ( 3 ) در تفسير ابو الفتوح ( ره ) : « بكوهى » .
( 4 ) در بعضى نسخ : « از آب طوفان » .
( 5 ) عبارت ابو الفتوح ( ره ) در اين مورد اين است ( ج 3 چاپ اول ؛ ص 74 ؛ س 5 ) :
«[ إِلَّا مَنْ رَحِمَ ]درو چند قول گفتند يكى آنكه استثناء منقطع است و معنى آنست كه لا عاصم اليوم الا من رحمه ؛ بمعنى لكن من رحمه اللّه فله من اللّه عاصم و وجهى دگر آنكهلا عاصِمَ الْيَوْمَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ[ عاصم ] بمعنى معصوم است چنان كه عيشة راضية اى مرضية و التقدير : لا معصوم اليوم من امر اللّه الا من رحمه اللّه ، بر اين قول استثناء متصل باشد قولى دگر آنست لا عاصم اليوم من امر اللّه الا من رحمنا بنجاتنا يعنى لا عاصم اليوم من امر اللّه الا اللّه الذى رحمنا و نجانا من الغرق » .