جهودانرا كتاب موسى كه توراة است حجّت است و در آنجا مبيّن است كه اسلام دين حقّ است و در عقب آن كتاب عيسى عليه السّلام كه انجيلست ايشانرا گواه عدلست پس اهل كتاب كه با حجّت و برهانند همچون مشركان نباشند كه ايشانرا كتابى و حجّتى نيست پس ايشان به آن ايمان آرند
[ وَ مَنْ يَكْفُرْ بِهِ ]
و هركه به اين كافر شود و ايمان نياورد
[ مِنَ الْأَحْزابِ ]
يعنى از اهل مكّه و كسانى كه معاونت و يارى ايشان كردند در عداوت و دشمنى رسول خداى ؛ جاى او دوزخ است و آتش وعدگاه اوست فرّا گفت مراد به « احزاب » كفّارند و براى آن ايشانرا احزاب خواند كه تحزّبوا على رسول اللّه اى اجتمعوا على عداوة رسول اللّه ابو موسى اشعرى گفت كه : از رسول خداى شنيدم كه هيچ جهود و ترسا نباشد كه نام من بشنود و به من ايمان نياورد و الّا كه جاى او دوزخ بود من با خود انديشه كردم [ كه رسول خداى اين از قرآن گويد طلب بايد كردن انديشه كردم « 1 » ] اين آيت يادم آمد
[ وَ مَنْ يَكْفُرْ بِهِ مِنَ الْأَحْزابِ فَالنَّارُ مَوْعِدُهُ ]
گفتم صدق اللّه و صدق رسول اللّه . آنگه خداى تعالى رسول را صلّى اللّه عليه و آله خطاب كرد و مراد امّت وى اند
[ فَلا تَكُ فِي مِرْيَةٍ مِنْهُ ]
نگر تا تو ازو در شكّ نباشى كه او يعنى قرآن حقّ است و از خداى تو است و ليكن بيشترين مردمان ايمان نمىآرند و باور نميدارند .
[ سوره هود ( 11 ) : آيات 18 تا 19 ]
وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّهِ كَذِباً أُولئِكَ يُعْرَضُونَ عَلى رَبِّهِمْ وَ يَقُولُ الْأَشْهادُ هؤُلاءِ الَّذِينَ كَذَبُوا عَلى رَبِّهِمْ أَلا لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ ( 18 ) الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَ يَبْغُونَها عِوَجاً وَ هُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كافِرُونَ ( 19 )
ميگويد كه : كيست ظالمتر و ستمكارتر از آنكس كه وى بر خداى تعالى دروغ فرا بافد و بخداى تعالى حواله كند آنچه لايق حضرت وى نباشد مانند آنكه گويد كه : وى را زن و فرزند است و ظلم و دروغ و قبايح از وى « 2 » روا دارد ازين كس ظالمتر و بيدادگرتر كسى نباشد و ظالم آن باشد كه چيزى نه در موضع آن بنهد پس ايشان
هامش
( 1 ) عبارت ميان دو قلاب فقط در يك نسخه است و در تفسير ابو الفتوح ( ره ) هم نيست .
( 2 ) يعنى صدور قبايح از وى .