را دفن كنند مجاهد گفت : [ مستقرّ ] رحم مادر است و [ مستودع ] صلب پدر است ، ربيع گفت . مستقرّش ايام حياتست و مستودعش چون در خاك نهند او را . بعضى دگر گفتهاند : مستقرّش بهشت ؛ بيانش قوله فى صفة اهل الجنّة
[ حَسُنَتْ مُسْتَقَرًّا وَ مُقاماً ]
اينهمه در كتابى روشن كه لوح محفوظ است نوشته و ثبت كرده ، با آنكه عالم الذّات است براى آن كرد تا فرشتگان را لطفى باشد كه ببينند يا آنان را كه شنوند از جملهء مكلّفان و اوست آنخدائى كه بيافريد آسمانها و زمين را در مقدار شش روز با آنكه توانست كه بيك طرفة العين بيافريند تا بدانند كه از بدايت خلق كار او بر نسق است و از آنجا كه در آن مصلحتى شناخت مكلّفان را تا چون ببينند يا بشنوند بدانند كه تأنّى در كارها پسنديده است پس تعجيل نكنند و پيش از آنكه از آسمانها و زمين را آفريده است آب بر باد بود و عرش او بر آب كعب الاحبار گفت : كه حقّ تعالى ياقوتى سبز بيافريد و به نظر هيبت به او نگريد بگداخت و آبى شد لرزان آنگه عرش بيافريد و بر سر آب نهاد و ضمره « 1 » گفت : عرش بر سر آب بمانند كشتى ميرفت آنگه لوح و قلم بيافريد و بفرمود تا كاينات و هرچه خواهد بودن بنوشت آنگه آن نوشته خدايرا تسبيح كرد هزار سال پيش از آنكه حقّ تعالى موجودات آفريند اينهمه كه آفريد از بهر چه آفريد ؟ از بهر حكمتى تمام ، تا زمين را مساكن بندگان خود گرداند و آسمان را سقف ايشان و سايبان ايشان گرداند و در زمين انواع نعمت بر ايشان كرامت كند و ايشان را تعريض ثواب آخرت كند و بيازمايد تا كدامند از شما كه عمل او نيكوتر و بهتر باشد و تا كدامست كه اختيار ايمان و طاعت كند و كدام اختيار كفر و معصيت كند . و چون تكليف صورت امتحان و ابتلا داشت به اين از تكليف عبارت كرد ، عبد اللّه عمر گفت از رسول صلّى اللّه عليه و آله در معنى اين آيت كه
[ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا ]
؟ - اى أيّكم أورع عن محارم اللّه و أسرع فى طاعة اللّه تا كيست كه او پرهيزگارتر است از معاصى و كار كننده تر است بطاعت
[ وَ لَئِنْ قُلْتَ ]
و اگر گوئى تو اى محمّد مر اين كافران را كه : شما را بعد از مرگ زنده خواهد گردانيد ؟ - اين كافران جواب دهند كه اين نيست الّا جادوئى
هامش
( 1 ) كذا در غالب نسخ و در بعضى نسخ مانند تفسير ابو الفتوح ( ره ) : « حمزه » .