[ سوره يونس ( 10 ) : آيه 99 ]
وَ لَوْ شاءَ رَبُّكَ لَآمَنَ مَنْ فِي الْأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعاً أَ فَأَنْتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ ( 99 )
. و اگر خداى تو خواستى كه ايمان آرند بر سبيل اكراه و اجبار هر كه در زمينست همه ايمان آوردندى باكراه و اجبار نه به اختيار پس تو اى محمّد صلّى اللّه عليه و آله ميخواهى كه مردمان را باكراه بر ايمان دارى تا ايشان مؤمن باشند تو اين نتوانى و در قدرت تو نيايد خداى تواند و بر اين قادر باشد امّا نكند براى آنكه منافى حكمت و تكليف باشد .
[ سوره يونس ( 10 ) : آيات 100 تا 103 ]
وَ ما كانَ لِنَفْسٍ أَنْ تُؤْمِنَ إِلاَّ بِإِذْنِ اللَّهِ وَ يَجْعَلُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لا يَعْقِلُونَ ( 100 ) قُلِ انْظُرُوا ما ذا فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما تُغْنِي الْآياتُ وَ النُّذُرُ عَنْ قَوْمٍ لا يُؤْمِنُونَ ( 101 ) فَهَلْ يَنْتَظِرُونَ إِلاَّ مِثْلَ أَيَّامِ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِهِمْ قُلْ فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ ( 102 ) ثُمَّ نُنَجِّي رُسُلَنا وَ الَّذِينَ آمَنُوا كَذلِكَ حَقًّا عَلَيْنا نُنْجِ الْمُؤْمِنِينَ ( 103 )
هيچ تنى را نباشد كه ايمان آرد بىآنكه خداى تعالى ويرا تمكين كند و آلت دهد [ و اذن ] بمعنى علم باشد يعنى هيچكس ايمان نيارد الّا كه خداى از وى ايمان داند و خشم و عذاب بر آنكسانى باشد كه عقل را كار نبندند و شايد كه [ رجس ] بمعنى خذلان باشد در مقابلهء آلت و تخليه و تمكين يعنى خذلان كند و فرو گذارد كسانى را كه ايشان ندانند يعنى انديشه نكنند تا بدانند و بر كفران اصرار نمايند ، آنگه گفت : بگوى اى محمّد اين كافران بىانديشه و فكر را كه : بنگريد و تفكّر كنيد تا چيست آنچه در آسمانها و زمين است از آيات و علامات و دلايل و غيره كه آن را حدّى و اندازهء نيست از گردش شب و روز و آفتاب و ماه و ستاره و انواع نبات و حيوان و زروع و ثمار و آسمان در هوا معلّق بىعمادى و زمين مطبّق بىسنادى « 1 » تا بدانند كه اينهمه بفعل
هامش
( 1 ) اينكه مصنف در اينجا و چند جاى ديگر اين تفسير بعبارت « آسمان در هوا معلق بىعمادى و زمين مطبق بىسنادى » گفته و بلكه در خطبهء كتاب نيز آورده ( ج 1 ، ص 1 س 1 ) مأخوذ از تفسير ابو الفتوح ( ره ) است به عين عبارت ( رجوع شود به جلد سوم چاپ اول ص 52 ؛ س 7 ) چنان كه در مقدمه بطور مستوفى بيان كرديم پس معلوم مىشود كه در تهيهء مقدمهء كتاب جلاء الاذهان نيز از تفسير ابو الفتوح استفاده شده است و لو بتلفيق عبارات و اين كاشف از كثرت انس مصنف اين تفسير است با تفسير ابو الفتوح ( ره ) .