نكنند و رشوت نستانند بايد كه امروز خود را باز خرند كه امروز فديه قبول است و در توبه گشاده .
امّا چون توبه نكنند و از عهدهء مظالم بيرون نيايند
[ وَ أَسَرُّوا النَّدامَةَ ]
فردا كه عذاب را معاينه ببينند پشيمانى و ندامت در دل دارند و از غايت هيبت و دهشت و حيرت طاقت گريه و فرياد ندارند و نيز پشيمانى را رؤساء از سفله و اتباع پنهان دارند تا زبان ملامت در ايشان دراز نكنند « 1 » و ميان ايشان حكم براستى و عدل كنند و بر ايشان هيچ ظلمى و حيفى نرود . از رسول صلّى اللّه عليه و آله پرسيدند كه ايشان را چه سود دارد پشيمانى پنهانى ايشان ؟ - گفت : ترس شماتت اعدا .
آنگه گفت :
[ أَلا إِنَّ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ ]
اين كافران كه : خواهند كه نفس خود را فديه كنند در آن روز و باز خرند از عذاب بهر چه در دنيا باشد از مال و ملك و خزاين ايشان را خود باز نفروشند و اگر تقديرا باز فروشند ايشان را چيزى از كجا باشد كه خود را باز خرند كه در آن روز آنچه در آسمان و زمين باشد همه مر خداى را بود و هيچكس را ملكى و ملكى « 2 » نباشد بدانيد و آگاه باشيد كه وعدهء خدا حقّ است و راست
هامش
( 1 ) اشاره بوجه دوم از دو وجه مذكور در تفسير آيه است چنان كه از تفسير ابو الفتوح ( ره ) بر ميآيد و نص عبارت وى اين است ( ج 3 چاپ اول ؛ ص 29 ، س 9 ) :
« و أسروا الندامة لما رأوا العذاب ؛ در او دو قول گفتند يكى آنكه چون عذاب بينند پشيمانى پنهان كنند تا شماتت نباشد بر ايشان ، و گفتهاند : رؤسا پشيمانى پنهان دارند از سفله تا زبان ملامت دراز نكنند بر ايشان . ابو عبيده گفت : اسرار اظهار باشد و كلمه از اضداد است و ازهرى گفت : اين غلط است از او ؛ براى آنكه إسرار اخفا و نهان داشتن باشد و اشرار بشين معجم اظهار باشد » .
( 2 ) در بعضى نسخ : « و هيچ كس را مالى و ملكى نباشد » و استعمال « ملك و ملك » با هم در كلمات قدما فراوان به نظر ميرسد از آن جمله تفسير ابو الفتوح ( ره ) است كه اين دو كلمه را فراوان در فراوان با هم به كار برده است و صاحب اين تفسير جلاء الاذهان نيز بپيروى او در تفسير خود مكرر در مكرر اين دو لفظ را با هم استعمال كرده است كه از آن جمله همين مورد است و از موارد استعمال آن تاريخ ابو النضر عتبى است كه آن را مكرر به كار برده است مثلا در اين عبارت ( ص 104 چاپ بمبئى ؛ ص 12 ) : « بما تحت يدى ملكه و ملكه » منينى در شرح يمينى نسبت به اين عبارت گفته ( ج 1 ؛ ص 249 ؛ س 9 ) : « و الاسعاف بما تحت يدى