جدى ، دلو ، حوت ، و اين منازل آفتاب و ماه و زهره و مشترى و مرّيخ و زحل و عطارد است و خداى تعالى مقام اين كواكب درين بروج مختلف گردانيد مقام ماه در برجى دو روز و ثلثى از روز بود و فلك را ببيست و هشت روز قطع كند و آفتاب در هر برجى يك ماه باشد و فلك را بيكسال قطع كند ، و عطارد در هر برجى بيست و پنج روز باشد ، و مرّيخ در هر برجى چهل و پنج روز ، و مشترى يك سال ، و زحل دو سال و نيم ، و آفتاب صد و شصت بار و ربع و ثمن زمين است و ماه سى و نه بار چند « 1 » زمين است و اللّه اعلم بتحقيق ذلك ، آنگه بيان كرد كه ما تقدير آفتاب و ماه از بهر چه كرديم ؟ گفت : از بهر آن كرديم تا شما عدد سالها بشناسيد و حساب بشناسيد از آنكه حساب دو است حساب پارسيان و آن بر آفتاب باشد و حساب تازيان و آن بر ماه بود . آنكه گفت : نيافريد حق تعالى اين همه را الّا به حق نه بباطل ، بحكمت نه ببازى ، همچنين بيان كرديم و هويدا گردانيديم آيات و دلالات براى قومى كه دانند و انديشه كنند تا بدانند .
[ إِنَّ فِي اخْتِلافِ اللَّيْلِ ]
بدرستى و حقيقت كه در اختلاف شب و روز و آمد و شد او و اختلاف مطالع او بيك شكل از ظلمت و ضيا و تاريكى و روشنائى « 2 » و درازى و كوتاهى هر يكى كه در روز افزايد آنچه از شب بكاهد ، در شب افزايد آنچه از روز كم آيد و در آنچه خداى تعالى آفريد در آسمان و زمين و آفتاب و ماه و كواكب سيّاره و ثوابت و انواع فرشتگان و عرش و كرسى و لوح و قلم و آنچه در زمين است از انواع حيوانات و جمادات از كوه و دريا و آدميان و پريان و بهايم و سباع و وحوش و طيور درين همه آياتى و دلالاتى هست آنانرا كه متّقى باشند و از عقاب او ترسند و از معاصى او اجتناب كنند و گفتند كه : سبب نزول آيت آن بود كه كافران گفتند : اى محمّد ما را آيتى آر تا به تو ايمان آريم خداى تعالى اين آيت فرستاد و گفت : اينهمه آيات و حجج و دلايل است بر إلهيّت و وحدانيّت من ، و ليكن كسى را آيات باشد كه در او نظر كند .
هامش
( 1 ) چند در اينجا بمعنى مطلق مقدار است چنان كه در مجلدات سابق بتفصيل ياد كرديم .
( 2 ) در غالب نسخ بجاى « روشنائى » : و « سنا » .