و چون سورتى نازل شود و در آنجا امر شود بايمان آوردن و جهاد كردن و گويند ايشان را كه ايمان آوريد و جهاد كنيد با رسول خداى در دين ، كسانى كه خداوندان نعمت و ثروت و توانگرى باشند از تو دستورى خواهند و گويند ترا كه : ما را رها كن تا با آن كسانى باشيم كه نشستگان و باز پس ماندگانند از آنان كه از اهل جهاد نباشند چون زنان و كودكان و بيماران ، ايشان به آن راضى شدند كه با اين طايفهء ثلاثه باشند كه ايشان در تخلّف معذورند و بر دلهاى ايشان مهر كرده شد يعنى نشانى نهاده شد كه فرشتگان ايشان را به آن بدانند به آن و فرق كنند ميان مؤمن و كافر و منافق تا براى اين استغفار كنند و براى آن لعنت ، و نيز تا فرشتگان را در آن لطفى باشد و اعتبارى و اين طبع و علامت مانع ايمان نباشد نمىبينى كه مىگويد
« بَلْ طَبَعَ اللَّهُ عَلَيْها بِكُفْرِهِمْ فَلا يُؤْمِنُونَ إِلَّا قَلِيلًا »
كه اگر مانع بودى همه را مانع بودى و وجهى ديگر آنست كه ايشان از آن وجه كه ايمان در دل خود راه نميدهند و نظر و انديشه نمىكنند چون كسانىاند كه بر دل ايشان مهر نهادهاند و اين مبالغتى تمام باشد در آنكه ايشان ايمان نخواهند آوردن و نخواهند دانستن آنگه گفت : و ليكن رسول خداى و مؤمنان جهاد كنند بمال و جان خود هر دو در راه خداى تعالى بذل مىكنند ايشان را خيرات و نيكوئيها باشد در آخرت و گفتهاند : زنان نيكو و ايشان در آخرت رستگاران باشند و ظفر يافتگان و بمراد رسيدگان و خداى تعالى بساخته باشد و بنهاده « 1 » براى ايشان بهشتهائى كه ميرود در زير درختان آن جويهاى آب روان و ايشان در آنجا جاويد و هميشه باشند كه از آنجا غايب نشوند و اين فوزى عظيم و ظفرى بزرگ است ايشان را .
[ وَ جاءَ الْمُعَذِّرُونَ مِنَ الْأَعْرابِ لِيُؤْذَنَ لَهُمْ وَ قَعَدَ الَّذِينَ كَذَبُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ سَيُصِيبُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ لَيْسَ عَلَى الضُّعَفاءِ وَ لا عَلَى الْمَرْضى وَ لا عَلَى الَّذِينَ لا يَجِدُونَ ما يُنْفِقُونَ حَرَجٌ إِذا نَصَحُوا لِلَّهِ وَ رَسُولِهِ ما عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِنْ سَبِيلٍ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ وَ لا عَلَى الَّذِينَ إِذا ما أَتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لا أَجِدُ ما أَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ تَوَلَّوْا وَ أَعْيُنُهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ حَزَناً أَلَّا يَجِدُوا ما يُنْفِقُونَ إِنَّمَا السَّبِيلُ عَلَى الَّذِينَ يَسْتَأْذِنُونَكَ وَ هُمْ أَغْنِياءُ
هامش
( 1 ) در تفسير ابو الفتوح : « خداى تعالى بر ايشان معد كرده است و بجارده بهشتها » .