الى بيت الحرام حقّ من ربّك . گفت اين روى گردانيدن تو به سوى خانهى حرام راستست . و فرمان تو از خداوندست تعالى و فرستادن وحى به سوى تو حقست از خداوند تعالى
وَ مَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ
( 144 ) و ليس اللّه تعالى بساه « 1 » عمّا تعملون فانّ ذلك ممّا لا يخفى عليه . گفت خداوند تعالى بىخبر نيست ازين كه شما مىكنيد ، و هرچه شما مىكنيد بر وى پوشيده نيست و بىپاداش نگذارد « 2 » شما را
وَ مِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ حَيْثُ ما كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ
« 3 » و به هرسون كه بيرون شوى و به هرجا كه باشى روى سوى خانهى كعبه كن و اين تكرار از بهر آنست كه قبلهاى بود چندين گاه بران جانب نماز كرده ، و دلهاى مردم بران گرم شده ، و چون حكمى بود موكّد ، كه آن را منسوخ گردانيد تكرار حاجت آمد . همچنانكه مى خوردن ابتدا مباح بود و با طبع بشريت « 4 » و به هواى ايشان موافق ، چون آن را حرام كرد به سه جاى اندر قرآن ياد كرد يك جاى گفت
لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَ أَنْتُمْ سُكارى
تا بعضى از قوم به شب خوردندى ، و به روز « 5 » نى از بهر نماز را ، و بازگفت
قُلْ فِيهِما إِثْمٌ كَبِيرٌ
تا باز دلهاى بعضى ازان سردتر شد و بازگفت
إِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَيْسِرُ
تا آخر آية تا عمر رضي اللّه عنه آواز داد انتهينا يا ربّ . قوله تعالى
لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَيْكُمْ حُجَّةٌ
لكى لا يكون للناس اليهود [ 89 ] و المشركين عليكم حجة از بهر آن گفتم شما را
هامش
( 1 ) . اصل : بساهى .
( 2 ) . اصل : نگدارد .
( 3 ) . حاشيه :وَ حَيْثُ ما كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُاز پس اين هرجا كه باشيد اندر خشكى و دريا كوه و بيابان رويهاى خويش را به وقت نماز به سوى كعبه كنيد .
( 4 ) . اصل : بشرية .
( 5 ) . بالاى سطر : نخوردند ( بعد از روز ) .