حب الاس بسبب قوت قبض و حبس و امساك خود ادرار بول مينمايد و ثمر آن نافع است قرحه مثانه و حرقة البول و مدر بول و مانع جريان حيض و بواسير و سيلان رحم و خروج مقعده و رحم است شرب طبيخ آن الزنية طبيخ برك و ثمر آن مقوى بيخ مو و مانع افتادن آن و باعث روئيدن و بلند و سياه شدن آن است و نيز مانع عرق و مصلح سحج حادث از عرق عسل كه به فارسى عرق كز نامند و سحجهاى ديكر و همچنين ضماد برك آن و ذرور برك آن مانع بدبوئى زير بغل و كنج ران و داخس و جراحات است و خاكستر آن منقى و زائل كنندهء كلف است
السموم
ثمر آن دافع سموم است خصوصا رتيلا و عقرب بتخصيص با شراب
فصل در بيان جوارشاتى كه اصل و عمود در انها حب الاس است
[ جوارش حب الاس به نسخهء سمرقندى ]
جوارش حب الاس به نسخهء سمرقندى نافع از براى ضعف استمراء و اسهال حادث از آن و از رطوبت معده
صنعت آن
حبّ الاس پوست هليله كابلى پوست بليله شير امله منقى از هريك بيست درم فلفل دارفلفل زنجبيل از هريك ده درم قرنفل قرفه الطيب خير بواحب بلسان از هريك دوازده درم مصطكى قردمانه كرويا انيسون زبرهء كرمانى سنبل الطيب سليخه قاقله كبار قسط از هريك شش درم جوز بوانانخواه تخم كرفس از هريك پنج درم ساذج هندى حماما از هريك چهار درم كوفته بپخته بعسل مصفى سه وزن مجموع ادويه بسرشند شربتى يك درم و در نسخه حكيم معصوم حب الاس نود درم است
[ جوارش حبّ الاس ايضا بنسخهء سمرقندى ]
جوارش حبّ الاس ايضا بنسخهء سمرقندى در قرابادين در امراض معده نافع از براى سوء استمراء و اسهال با حرارت
صنعت آن
حب زبيب مسحوق مانند سرمه دو رطل حب الاس مسحوق نيم رطل خرنوب بنطى كلنار فارسى كندر ذكر كزمازج نانخواه از هريك ده درم كوفته بيخته بشكر صافى يا بعسل كف كرفته بسرشند شربتى چهار درم
[ جوارش حبّ الاس خوزى ]
جوارش حبّ الاس خوزى نافع از براى استرخاى اعضا هر كاه بوده باشد با آن استرخاى معده نيز چون استعمال كرده شود بعد از تنقيه بجوارشات مسهلات مانند جوارش شهرياران و جوارش نارمشك
صنعت آن
قسط تلخ سليخه قرفة الطيب حب بلسان سنبل الطيب از هريك ده درم جوزبوا پنج درم عود قمارى خام قاقلهء كبار قرنفل انيسون اكليل الملك نارمشك شيطرج هندى از هريك چهار درم بسباسه برنك كابلى مقشر از هريك سه درم و در نسخه ديكر بجاى برنك كابلى پوست بيرون پسته است زراوند مدحرج دارچينى اشنه از هريك دو درم زنجبيل سعد كوفى از هريك ده استار پوست بليله پانزده عدد قصب الذريره فلفل سياهدار فلفل سياه دارفلفل از هريك پنج درم پوست هليله كابلى دو استار حب الأس به وزن مجموع ادويه اجزا كوفته بيخته با سه وزن مجموع ادويه عسل سفيد خوشبو مصفى معجون سازند شربتى سه درم و بدانكه استار چهار مثقال طبى است سمرقندى در اصول التراكيب كفته كه كاهى فراگرفته مىشود جوارش از افاويهء حاره قابضه و داخل كرده مىشود در آن حب الاس و كردانيده مىشود آن را غالب بر اجزاى ديكر تا باشد اصل و عمود در آن تركيب و سرشته مىشود بشيرهء نبات و اين جوارش را جوارش خونرى كبير كويند و منسوب است به اول كسى كه اين جوارش فراگرفته و اين جوارش صالح است از براى اسهال معدى حادث از برودت مزاج
جوارش خوزى صغير متخذ از عجم
[ صنعت آن ]
زبيب سفيد و حبّ الاس و خرنوب بنطى و كلنار فارسى و دقاق كندى رونانخواه مدبر به سركه معجون سازند بشيرهء بشير نبات يا شراب به شيرين و از براى اسهال معدى با حرارت مزاج و بايد كه كردانيده شود مقدار عجم زبيت درين جوارش از جميع اجزاى زيادهء پس حب الاس را بسبب مناسب اين هر دو مر اعضاى غذا را بسبب غذائيتى كه در اين هر دو مىباشد و بسبب بسيارى منفعت اين هر دو پس ساير ادويه بايد كه اقل ازين هر دو مقدار دقاق كند رونانخواه از همه كمتر باشد و بسا باشد كه محتاج باشيم بكردانيدن اين هر دو را كثير تا آنكه ملحق شوند بطبقه كه مىباشد يكى اين دو در وزن وقتى كه حرارت مزاج كم باشد
[ جوارش حب الاس خوزى از اطباى فارس ]
جوارش حب الاس خوزى از اطباى فارس نيكو است از براى نرمى طبيعت و قى كه بسبب بلغم و رطوبت و سوى هضم كه از ضعف معده باشد و معده را قوّت دهد
صنعت آن
حبّ الاس رسيده جيد خشك كرده يك من هليله سياه پوست بليله امله منقى ظاليسفر از هريك بيست درم فلفل سياه دارفلفل زنجبيل از هريك ده درم مصطكى رومى قردمانا كر و يا انيسون زيرهء كرمانى مدبر قسط قاقله سنبل الطيب سليخه از هريك شش درم جوزبوا تخم كرفس نانخواه از هريك پنج درم ساذج هندى حماما از هريك چهار درم كوفته بعسل سفيد مصفى سه وزن ادويه بسرشند شربتى يك درم و اين جوارش كرم است در اواسط درجهء اولى و خشك است در اوائل درجه سيوم و در نسخهء حكيم معصوم حب الاس نود مثقال است و نسخه اول اشهر است
جوارش حب الاس ديكر از اطباء خوز
صنعت آن
حب الاس رسيدهء جيد خشك كرده يك كبلجه و نيم سنبل الطيب سه اوقيه جوزبوا با پوست نيم رطل قرنفل قاقله انيسون بو داده تخم كرفس بو داده اشنه از هريك دو اوقيه بسباسه يك اوقيه و نيم سليخه چهار اوقيه پوست هليله كابلى پوست بليله امله منقى از هريك سه اوقيه ادويه داد و شراب ريحانى يك جوش داده پس خشك كرده مرتبه ثانى در آب يك جوش داده در سايه خشك كرده كوفته پخته به بسرشند شربتى سه مثقال با شراب سفرجل و اين جوارش معتدل است در كرمى و سردى و خشك در اول درجه اول بعضى اطباى اسلام كفته اكر اجزاى اين جوارش را در ماء العسل بدل شراب ريحانى جوش دهند بهتر است و آن مرحوم ميفرمايند كه اكر در سركه انكورى بدل شراب جوش دهند و بدل ميبه رب سفرجل كنند با قدرى كلاب بهتر است
[ جوارش حب الاس ديكر از اطباى فارس ]
جوارش حب الاس ديكر از اطباى فارس نافع از براى ضعف معده و كبد و برودت معده و كبد استطلاق بطن و سوء استمراء و از براى سوء القنيه و كسانى كه ايشان را خوف استسقا باشد و نيكو است از براى طحال و ادرار بول
صنعت آن
قرفة الطيب قسط سنبل الطيب حب بلسان سليخه سياه از هريك ده درم جوزبوا پنج عدد قاقله قرنفل انيسون شيطرج هندى اكليل الملك نارمشك از هريك چهار درم بسباسه سه درم برنك كابلى مقشر هشت درم و در نسخه ديكر بجاى برنك كابلى درونج عقربى سه درم داخل است زراوند طويل ريوند چينى اشنه از هريك دو درم و در نسخهء ديكر بجاى زراوند طويل زراوند مدحرج است و اين اشهر است هليله سياه پوست هليله كابلى از هريك دو استار بليله دو عدد حب الاس به وزن مجموع ادويه همه را كوفته پخته با عسل و طبرزد كه بكلاب كداخته بقوام آورده باشند بسرشند شربتى از آن به مقدار مازوى با آب سرد و در نسخه ديكر زنجبيل ده استار داخل است و در نسخه ما سرخس سعد كوفى سيزده استار قصب الذريره فلفل دارفلفل از هريك پنج درم حب الاس دوازده استار داخل است و كفته كه اين جوارش نافع است از براى استطلاق بطن و سوء استمراء و ضعف معده صنعت آن قسط تلخ قرفة الطيب سنبل الطيب حب بلسان سليخهء سياه از هريك ده درم جوزبوا پنج عدد قاقله قرنفل انيسون اكليل الملك شيطرج هندى از هريك چهار دم بسباسه برنك كابلى مقشر از هريك سه درم زراوند مدحرج اشنه از هريك دورم سعد كوفى زنجبيل از هريك پنج درم هليله سياه دو استار بليله دو عدد حب الاس نصف قفير جند شابور و در نسخه ديكر قانون ناغيست يعنى نارمشك چهار دم ريوند چينى دو درم داخل است و اين نسخه اصحّ است زيرا كه در اين جوارش كه در كتب ديكر مذكور است اين دو جزو داخل است سيد اسمعيل در ذخيره كفته كه استاد احمد ابو الفرج در كفاية