بان است دوازده درم زنجبيل سه درم تربد سفيد مدبر پنج درم لسان العصافير تلخ هفت درم پلاس پاپرهء كه دوآئى بدل از آن نباشد هنديست شيح ارمنى پوست بيخ انار از هريك و نيم درم كثيرا زيرهء كرمانى از هريك دو درم و نيم ادويه كوفته بيخته با روغن بادام شيرين چرب كرده با سه وزن كل ادويه عسل مصفى بقوام اوردهء على الرسم بسرشند شربتى از دو درم تا پنج درم به آب كرم
اطريفل كبير
بدانكه اطريفل كبير عمدهء اطريفلات است و نافع است از براى سوى هضم و برودت معده و امعا و استرخاى معدى و مقوى معده و احشا است و طعام را هضم كند و بالجمله نافع است از براى جميع امراض معده و استرخاى مثانه را مفيد است و باه را زياده كند و اوجاع ظهر را سودمند بود و دافع بواسير و رياح بود و رنك رو را نيكو و صافى كرداند و در صداع بمشاركت كرده و مثانه بعد از اصلاح حال كرده و مثانه و از براى تقويت سر و كرده و مثانه استعمال آن بايد نمود
صنعت آن به نسخه شيخ الرئيس
كه در مقاله سيوم از جمله اولى از قرابادين قانون كه در جوارشات است اوردهء هليله زرد هليله سياه امله منقى پوست بليله دارفلفل فلفل سياه از هريك سه جزو بوزيدان شير امله شيطرج هندى شقاقل مصرى زنجبيل از هريك يك جزو به نسخه ديكر بسباسه يك جزو داخل است تودرى سفيد تودرى سرخ لسان العصافير بزر رمان برى يعنى حبّ القلقل و بعضى كمان كردند كه شهدانه برى است و آن را بسيار دانج كويند و به فارسى ناسفاله كويند و كنجد مقشر و شكر طبرزد كه معروف است به نبات از هريك دو جزو بهن سرخ بهن سفيد خشخاش از هريك نيم جزو اجزاى خشك را هريك علىحده كوفته بيخته كنجد و تخم خشخاش و حب القلقل را علىحده نرم صلايه نموده مجموع را وزن كرده مخلوط نموده بروغن كاو چرب كرده بعسل سفيد مصفى سه وزن ادويه معجون سازند و در ظرف چينى نكاه دارند و بعد از دو ماه ادويه معجون سازند و در ظرف چينى نكاهد استعمال نمايند و بعضى درين نسخه بجاى روغن كاو روغن بادام شيرين اوردهاند و اين خوب است و اين نسخه به غير روغن كاو و عسل نوزده جزو است سواى بسباسه و با آن بيست جزو است صاحب ميزان الطبايع كفته كه اين اطريفل كرم در اواخر درجه دويم و خشك است در وسط درجهء دويم و شربتى از اين اطريفل يك مثقال تا دو مثقال است
[ اطريفل كبير به نسخهء شيخ رئيس كه در مقاله اولى از جمله اولى از قرابادين قانون ذكر كرده ]
اطريفل كبير به نسخهء شيخ رئيس كه در مقاله اولى از جمله اولى از قرابادين قانون كه در ذكر معاجين كبار است آورده و كفته كه اين اطريفل ضعف معده و هاضمه و ضعف كرده را كه از برودت باشد و امراض حادثه از رطوبت و بلغم را نافع است
صنعت آن
پوست هليله كابلى پوست بليله امله منقى بوزيدان بسباسه شيطرج هندى شقاقل از هريك يك جزو تودرى سرخ تودرى زرد لسان العصافير بهمن سرخ بهمن سفيد از هريك نيم جزو مجموع را كوفته بيخته بروغن كاو چرب نموده بعسل مصفى معجون سازند و اين نسخه دوازده جزو است صاحب ميزان الطبايع كفته كه اين اطريفل كرم و خشك است در يك درجه و نيم محمود بن الياس اين اطريفل را در حاوى صغير ذكر كرده و بهمنين داخل ندارد و كفته شربتى ازين يك مثقال و بعض اطبا كفته كه اين اطريفل را بعد از كذشتن دو ماه از ساختنش بايد استعمال نموده
[ اطريفل كبير به نسخه حكيم سديد كازرونى ]
اطريفل كبير به نسخه حكيم سديد كازرونى كه در شرح موجز قرشى آورده و اين همان نسخه اول شيخ رئيس است با اندك تفاوتى در ادويه و اوزان
صنعت آن
پوست هليله كابلى هليله سياه پوست بليله امله منقى فلفل دارفلفل از هريك سه جزو زنجبيل بوزيدان بسباسه شيطرج هندى تودرى سرخ تودرى سفيد تخم خشخاش سفيد شكر طبرزد بهمن سفيد بهمن سرخ از هريك يك جزو كوفته بيخته بروغن بادام شيرين يا روغن كاو چرب نموده بعسل مصفى معجون سازند شربتى سه درم تا سه مثقال بعد از دو ماه از ساختن آن استعمال نمايند
[ اطريفل كبير به نسخه شيخ داؤد انطاكى ]
اطريفل كبير به نسخه شيخ داؤد انطاكى اين نيز همان نسخه اول شيخ رئيس است با قدرى تفاوت
صنعت آن
پوست هليله زرد پوست هليله كابلى پوست هليله چينى هليله سياه بليله آمله منقى فلفل دارفلفل از هريك يك جزو زنجبيل بوزيدان شيطرج هندى بسباسه شقاقل مصرى تودرى زرد تودرى سرخ لسان العصافير حب القلقل كنجد مقشر نبات بهمن سفيد بهمن سرخ از هريك ثلث جزوى و كفته كه شيخ رئيس افزودهء برين اجزا مصطكى رومى كبابه چينى دارچينى از هريك ربع جزوى و اين زيادتى جيّد و حسن است اجزا را كوفته بيخته بروغن كاو يا روغن بادام شيرين چرب نموده بعسل سفيد مصفى معجون سازند و كفته خطا كرده كسى كه داخل كرده درين اطريفل مويز منقى ميفرمايند كه وجه خطا ظاهر نميكردد مكر آنكه مرادش اين باشد كه كسى كه بعوض عسل در اين اطريفل مويز داخل كرده چنانچه بعضى كردهاند خطا است زيرا كه اين اطريفل از معاجين كبار است و لازم است بودن عسل در آن از براى حفظ تركيب تا زمانى كه مزاج كيرد و كفته كه اطبا را درين اطريفل نسخهاى بسيار است از روى خطا و غلط و نسخه معتمد عليه همين است
[ اطريفل كبير تاليف ابن ماسويه منقول از قرابادين افندى ]
اطريفل كبير تاليف ابن ماسويه منقول از قرابادين افندى صالح چلپى طبيب ابراهيم سلطان قيصر روم كه به تركى نوشته مقوى معده و كبد است و مصفى لون و مزيل اخلاط فاسده معده و دافع رياح غليظ و حافظ صحت و مقوى مباشرت و دافع بواسير و قدر شربتش يك درم است
صنعت آن
پوست هليله كابلى پوست هليله زرد هليله سياه پوست بليله آمله منقى از هريك پنج درم دارچينى سه درم شقاقل كبابهء چينى تخم كرفس قرنفل سنبل الطيب قاقله كبار قاقله صغار سليخه شيطرج هندى سعد كوفى لسان العصافير بهمن سرخ بهمن سفيد زنجبيل از هريك دو درم سنبل الطيب رومى جوزبوا بسباسه مغز حب القلقل از هريك سه درم مغز بادام شيرين مقشر مغز بادام تلخ مقشر از هريك پنج درم عود زراوند مدحرج رازيانه مصطكى رومى از هريك دو درم تخم فلكن نعناع خشك از هريك يك درم و نيم اجزا را كوفته بيخته با چهار وزن مجموع ادويه عسل مصفى معجون سازند
[ اطريفل كبير به نسخه ديكر نافع از براى امراض كليتين و مثانه ]
اطريفل كبير به نسخه ديكر نافع از براى امراض كليتين و مثانه و امراض سر و معده و صداع حادث بمشاركت مثانه و كليتين و تقويت سر و دفع امراض كليه و مثانه مداومت بان
صنعت آن
پوست هليله كابلى هليله سياه پوست بليله آمله منقى فلفل دارفلفل از هريك سى درم زنجبيل بسباسه بوزيدان شيطرج هندى شقاقل مصرى تودرى زرد لسان العصافير مغز حب القلقل كنجد مقشر خشخاش سفيد شكر طبرزد بهن سرخ تودرى سفيد از هريك ده درم كوفته بيخته بروغن كاو يا روغن بادام شيرين چرب نموده با سه وزن مجموع ادويه عسل مصفى معجون سازند و بعد از دو ماه استعمال نمايند شربتى از دو درم تا چهار درم
[ اطريفل كبير به نسخه حكيم مؤمن كه در قرابادين تحفة المؤمنين آورده جهت تقويت دماغ ]
اطريفل كبير به نسخه حكيم مؤمن كه در قرابادين تحفة المؤمنين آورده جهت تقويت دماغ و قطع رياح بواسير و نفخ معده و برص و بهق و اصلاح خلط سوداوى نافع است
صنعت آن
پوست هليله كابلى پوست بليله امله منقى بزر الكرفس الجبلى از هريك شش درم شيطرج هندى نانخواه صعتر از هريك دو اوقيه سنبل الطيب حماما دانه هيل وج تركى از هريك سه درم دارچينى دو درم فلفل ابيض فلفل اسود نارمشك تلخ هندى از هريك نيم اوقيه خبث الحديد سه اوقيه خردل يك اوقيه و نيم نوشادر نيم درم ادويه را كوفته بيخته بروغن بادام شيرين چرب نمودهء با سه وزن ادويه عسل مصفى بسرشند شربتى يك مثقال تا دو مثقال
اطريفل كبير ديكر
[ صنعت آن ]
بكيرند پوست هليله كابلى هليله سياه هندى پوست بليله آمله منقى از هريك پنج اوقيه جوكوب نمايند و بكيرند تربد سفيد مجوف خراشيده بسفايج فستقى حب رند مقشر مدبر افتيمون غاريقون تخم شاهتره از هريك سه اوقيه و نيز جوكوب نمايند و هليلجات را با پنج رطل آب باتش ملايم طبخ دهند تا به نصف رسد پس بمالند و صاف نمايند و بريزند در آن عقاقير جو كوب نموده را و يك شبانهروز بكذارند تا خوب آن را تشرب نمايند پس خشك نمايند در سايه و بكيرند فودنج جبلى و نهرى افسنتين زراوند طويل و مدحرج قسط شيرين فلفل دارفلفل از هر يك پنج درم و جو كوب نمايند و بپزند در پنج رطل آب تا به يك رطل و نصف آيد و صاف نمايند و بريزند بر عقاقير مسطور و يك روز و يك شب بكذارند تا تمام مائيت را نيز تشرب كند پس بكيرند نانخواه بزر كرفس انيسون از هريك شش درم پوست