يك مثقال ورق طلاى محلول نيم مثقال با قند عسل مصفى بالمناصفه چهار وزن ادويه على الرسم معجون سازند شربتى از يك مثقال تا دو مثقال
[ فصل در بيان ساير تراكيب املجى ]
حب املج جهت بواسير و غير آن نافع
صنعت آن
امله منقى رازيانه هر دو مساوى الوزن در روغن بادام يا روغن كاو تازه بريان كرده حبوب سازند هر حبى مقدار نخودى شربتى از نيم درم تا چهار درم و اكر سفوف نموده كف نمايند و بالاى آن آب يا بعضى شيرهاى مناسب بنوشند نيز مناسب است
دهن املج موى را سياه كند و قوّت دهد مقوى بدن و اعضا است
صنعت آن
امله منقى برك مورد پوست بيخ صنوبر اجزاء متساوى نيم كوفته در آب يك شبانروز بخيسانند و با روغن زيتون در ديك مضاعف بهپزند تا آب برود و روغن بماند
سفوف املج اسهال معدى را باز دارد و مقوى معده و جكر است
صنعت آن
امله منقى سه مثقال مصطكى رومى عود قمارى ريوند چينى غنچهء كل سرخ منزوع الاقماع زيره كرمانى مدبر كروبا مدبر رب السوس مغز تخم خيارين نعناع خشك اجزا متساوى كوفته و بيخته شربتى يك مثقال با كلاب
شراب املج در تقويت معده بىنظير است
صنعت آن
بكيرند امله منقى بيست مثقال افسنتين رومى ده مثقال يك شب در كلاب و آب از هريك يك رطل بخيسانند و صبح بجوشانند تا به نصف رسد بيالايند و يك رطل شكر سفيد داخل كرده بقوام آورند شربتى يك اوقيه
مخلل املج مقوى قلب حار و منبه اشتها و هاضم طعام است
صنعت آن
بكيرند امله نيم رس و يا رسيده را هركدام كه خواهند و خارها زده در آب آهك زمانى بكذارند پس براورده پاك شسته در آب شيرين خالص چند جوشى نموده كه نيم پخته كردد پس از آب براورده آب را بالكل نشف نموده سركه انكورى تند و نمك لاهورى بر آن ريزند و بكذارند تا برسد و تناول نمايند و اكر سركه مقطر يا عرق نعناع باشد چند دانه قرنفل و فلفل دانه در آن اندازند بهتر است و اكر چاشنىدار خواهند قدرى نبات و يا چند دانه خرما خرك را ورق نموده در آن اندازند
مربا املج مقوّى قلب و معده و دماغ است
صنعت آن
بكيرند آملههاى رسيده باليده بزرك دانه و خارهاى بسيار بران بزنند و در آب آهك صاف قدرى بكذارند پس براورده نيكو سرشته در آب صاف شيرين طبخ نموده رطوبت آن را از پارچهء كرباس صافى نشف نمايند و شيرهء شكر سفيد صاف نموده و يا عسل مصفى كه بسيار غليظ نباشد داخل كرده باتش ملايم طبخ دهند تا آنكه در جرم انها شيره نفوذ نمايد غليظ كردد پس فرود آورده سرد كرده در مرتبان چينى يا سبوچهء لعابدار نموده نكاه دارند و بعد يك هفته يا زياده ملاحظه نمايند اكر رطوبتى از جرم انها تراوش نموده و شيره را رقيق ساخته باز چند جوشى داده بدستور نكاه دارند و عند الحاجة يك عدد تا دو عدد آن را با كلاب شسته با آنچه مناسب باشد از طباشير و مصطكى و دانه هيلبوا و كشنيز خشك و غيرها تناول نمايند
مطبوخ املج نافع است از براى ماليخولياى حادث از احتراق صفرا
صنعت آن
امله منقى پوست هليله زرد پوست هليله كابلى هليله سياه پوست بليله سنا مكى از هريك پنج درم عناب خراسانى ده دانه الوى سياه تمر هندى از هريك بيست دانه اصل السوس پوست تراشيده پنج درم همه را بقانون مقرر جوشانيده صافى نمايند به روى فلوس خيارشنبر منقى از حب و ترنجبين پاك كرده از هريك ده مثقال و نيكو بمالند و بپالايند و بچكانند بران دو درم روغن بادام شيرين تازه و نيم كرم بياشامند نافع باد
معجون املج نافع از براى ماليخولياى مراقى و دوار منقول از خط نجيب الدين سمرقندى
صنعت آن
شير آمله منقى ابريشم مقرض پوست هليله كابلى كل كاوزبان بادرنجبويه كل سرخ بهمن سفيد بهمن سرخ كشنيز خشك اجزا متساوى كوفته بيخته بربّ سيب شيرين سه وزن مجموع ادويه سرشته معجون سازند شربتى سه درم و در نسخه ديكر بجاى پوست هليله كابلى هليله سياه داخل است
معجون مفرّح املجى
سمرقندى در اسباب و علامات در علاج ماليخوليا كفته كه بعد از فصد و تنقيهء سودا سزاوار آن است كه تقويت كرده شود به اين معجون قلب و معده و دماغ را مولانا نفيس در شرح آورده كه معجون مفرّح به نسخهء محمّد بن ذكريا اين است
صنعت آن
كل سرخ شش درم سعد كوفى پنج درم قرنفل مصطكى رومى سنبل الطيب اسارون از هريك سه درم قرفة الطيب زرنب زعفران از هريك دو درم بسباسه جوزبوا از هريك يك درم و در نسخه ديكر از هريك دو درم است اجزا را كوفته شير آمله منقى يك رطل در هفت رطل آب بهپزند تا سه رطل بماند پس بمالند و بپالايند و نيم رطل عسل مصفى در آن داخل كرده بهپزند تا بقوام آيد ادويه را بان بياميزند بعد از فرود اوردن از آتش و در ظرف چينى نكاه دارند و بدانكه اين همان معجون هنديست معروف بانوشدارو كه ذكر يافت
فصل در بيان مفرحات املجى
مفرّح املج لؤلوى تاليف جالينوس
اين مفرّح را از براى قيصر روم تاليف نموده و ناميده آن را اسطوماخس يعنى خيار القلب جهت خفقان حار و سودا و منع صعود ابخره بدماغ و سدر و دوار و صرع و شقيقه و ماليخوليا خصوصا مراقى و حمى و تشنكى و قطع خون و نكايت سموم نافع است و كويند سرد است و كويند سرد است در درجهء دويم و خشك است در اول
صنعت آن
املج در شير كاو تازه دوشيده خيسانيده يك هفته به شرط آنكه هر روز شير را تازه كنند پس از شير براورده سه روز در كلاب بخيسانند پس بهپزند با شراب رمانين و شراب سيب و شراب ريباس و كلاب و عرق بيدمشك از هريك دو صد مثقال تا امله مهرا شود و باز در ديك كرده باتش ملايم بهپزند تا بقوام لايق آيد پس از آتش فرود آورده بكيرند كل سرخ منزوع الاقماع كل كاوزبان تخم خرفه مقشر از هريك بيست مثقال صندل سرخ صندل زرد صندل سفيد پوست بيخ رازيانه سنبل الطيب از هريك ده مثقال بهمن سفيد دارچينى كشنيز خشك مقشر طباشير سفيد پوست زرد اترج پوست زرد نارنج ابريشم مقرض كهربا از هريك پنج مثقال مرجان قرمزى مرواريد ناسفته غلطان بزرك دانه از هريك سه مثقال ورق طلا محمول ورق نقره محلول ياقوت رمانى زمرد سبز از هريك دو مثقال معادن را باب ليمو يا آب ترنج ترش حل كرده ورق طلا ورق نقره را با عسل حل كرده و باقى ادويهء را كوفته و بيخته عنبر اشهب دو درم بروغن پسته يا روغن بلسان كداخته بدستور مقرر با شرابهاى مزبور معجون سازند و در ظرف طلا يا چينى نكاه دارند شربتى يك مثقال تا دو درم
مفرّح املج نافع از براى اصحاب ماليخوليا
صنعت آن
امله منقى هفتاد و پنج درم پوست هليله كابلى پنجاه درم هر دو را در دو من آب بهپزند تا مهرا شوند نيكو بمالند و از پالايش يا از پشت غربال موئى بكذارنند پس نيم من عسل سفيد خوشبوى مصفى داخل كرده بقوام اورند پس بكيرند بادرنجبويه پوست زرد اترج قرنفل مصطكى قرفة الطيب جوزبوا قاقله نارمشك بهن سفيد بهن سرخ زرنباد درونج عقربى زعفران تخم بالنكو تخم فرنج مشك از هريك دو درم و نيم مشك يك دانك و نيم كوفته بيخته بان بسرشند در ظرف چينى نكاه دارند
صنعت اين مفرّح به نسخه سمرقندى در قرابادين
نافع از براى ماليخوليا مراقى هليله سياه آمله منقى كاوزبان بادرنجبويه كل سرخ منزوع الاقماع بهمن سرخ بهمن سفيد ابريشم مقرض كشنيز خشك مقشر اجزا متساوى كوفته بيخته بربّ سيب شيرين سه وزن ادويه بسرشند و در ظرف چينى نكاه دارند شربتى سه درم با عرق كاوزبان
[ مفرّح املج بارد از اقتراح آن مرحوم مقوى قلب ]
مفرّح املج بارد از اقتراح آن مرحوم مقوى قلب است و نافع است از براى خفقان حار و از براى ناقهين از امراض حاره و مسكن حرارت و مزيل دوار و سدر است
صنعت آن
آمله منقى سى درم در شير كاو تازه دوشيده بخيسانند پس از شير برآورده بشويند و در كلاب بخيسانند پس آن را با كلاب و عرق بيدمشك و عرق كاوزبان و عرق