و بعضى كفته كه قند و عسل باهم بايد كه سه وزن مجموع ادويهء اين معجون باشد و شيخ رئيس در قانون بعد از ذكر اين انوشدارو به نسخهء معجون هندى ذكر كرده و آن بعينه همين انوشدارو است الا آنكه اختلافى در وزن بعضى اجزا واقع است چنانچه درين معجون موسوم بمعجون هندى وزن سعد كوفى هشت درم است و زرنب و زعفران از هريك دو درم است و وزن قرفه و زعفران از هريك دو درم است چنان كه در نسخه انوشدارو است و ليكن اجزا بعد ازين سه جزو تا اخر از هريك يك درم است و وزن آبى كه امله را در آن طبخ بايد كرد هفت بايد كرد هفت رطل است و كفته كه آن مقدار بجوشانند كه چهار رطل آب سوخته و سه رطل بماند و با فانيذ سنجرى بقوام آورده معجون سازند شربتى يك مثقال و نيم و صاحب اختيارات بديعى كفته كه بعضى از اطبا افزودهاند بر اجزاى ابن مفرح فرنجمشك و مرواريد ناسفته و ساذج هندى از هريك دو درم و كفته كه شربتى ازين مقدار دو مثقال و نيم است با يكى از اشربهء مناسبه
انوشدارو به نسخهء بدر الدين قلانسى كه در قرابادين خود از كندى نقل نموده
صنعت آن
غنچهء كل سرخ منزوع الاقماع شش درم سعد كوفى بهمن سفيد پوست بليله كل كاوزبان كيلانى از هريك پنج درم قرنفل سنبل الطيب اسارون بادرنجبويه بهمن سرخ از هريك سه درم قرفة الطيب زرنب مصطكى قاقلهء كبار تودرى سرخ تودرى سفيد خولنجان از هريك دو درم بسباسه دانه هيلبوا زعفران جوزبوا از هريك يك درم عنبر اشهب پنج درم امله منقى نيم من امله را در چهار من و نيم آب بهپزند تا ثلث بماند پس فرود آورده بدست بمالند و بپالايند پس بكيرند فانيذ سنجرى سفيد و بكلاب حل كرده كف آن را بكيرند و عنبر در آن كداخته مطبوخ امله را داخل كرده باتش ملايم بقوام اورند پس ادويه را كوفته بيخته در آن داخل كرده معجون سازند شربتى يك مثقال و نيم و بعضى بر اجزاى مرواريد ناسفته سوده كشنيز خشك مقشر و ساذج هندى فرنجمشك از هريك دو درم افزوده و كفته كه شربتى ازين تا دو مثقال است
[ انوشداروى هندى كه كندى در آن تصرفات نموده ]
و ميفرمايند كه اكر ورق طلا و ورق نقره محلولين و يشب سبز صلايه كرده از هريك يك درم بيفزايند ميكردد انفع و اين انوشدارو همان نوشداروى هندى است كه كندى در آن تصرفات نموده و الحق كه بسيار تركيب خوبى است بلكه بهتر از انوشداروى هندى است
صنعت اين انوشدارو تصرف بعضى متاخرين به نسخهء ديكر
ورق كل سرخ نه مثقال سعد كوفى هشت مثقال قرنفل مصطكى رومى زعفران اسارون شامى از هريك چهار مثقال دانه هيل قاقلهء كبار از هريك سه مثقال و نيم جوزبوا بسباسه قرفة الطيب سنبل الطيب زرنب از هريك سه مثقال آمله منقى يكصد و هفتاد مثقال امله را يك شب در شير كاو مقدار يكصد و پنجاه مثقال در ظرف چينى و يا كلى بخيسانند بعد از آن چند مرتبه آن را از آب عذب بشويند كه زمختى آن برود پس بجوشانند تا مهرا شود و در پالايش مسمى تازه قلعى كرده بپالايند و ثفلش را دور كنند پس بكيرند فانيذ سنجرى شش صد مثقال و بقوام آورده امله پالوده را داخل نمايند يك جوش ديكر داده فرود اورند و تير بزنند تا نيكو مخلوط شود پس باقى ادويه را كوفته بيخته بدستور مقرر بان بسرشند و در نسخه ديكر وزن امله يكصد و هشتاد و سه مثقال و نيم است و آن است كه امله را بعد از طبخ و پالودن در كيسه كرباسى كنند و بياويزند تا آبش برود با فانيذ بقوام آورده و با سائر ادويه بسرشند
[ صنعت اين انوشدارو تصرف حكيم جلال الدين ]
صنعت اين انوشدارو تصرف حكيم جلال الدين مولف معجون جلالى از انوشدارو تصرف كندى به بدر الدين قلانسى حرارتش كمتر است و هر نفعى كه براى آن ذكر كرده اين نيز دارد و حار المزاج و بارد المزاج را مناسب است صنعت آن ورق كل سرخ شش درم سعد كوفى قرنفل پوست بيرون پسته زرشك بيدانه مصطكى رومى اسارون تخم خرفه مقشر تخم كاسنى مقشر كاوزبان كشنيز خشك طباشير سفيد دانه قاقله كبار دانه هيلبوا كل نيلوفر از هريك سه درم صندل سفيد مقاصرى شش درم قرفه دارچينى سنبل الطيب جوزبوا زرنب بسباسه زعفران از هريك دو درم دواله سه درم شير آمله منقى يك رطل شير امله را در نه رطل آب بجوشانند تا بسه رطل رسد فرود آورده بدست بمالند و يك من فانيذ در آن حل كرده به آتش ملايم بجوشانند و كف آن را بكيرند و صافى نموده امله مصفى را داخل كرده بقوام آورده ادويه را كوفته و بيخته بان بسرشند و قدرى مشك خالص اضافه نمايند و اكر مرواريد ناسفته و ساذج هندى و تخم فرنجمشك از هريك دو درم اضافه نمايند بهتر است شربتى از آن دو مثقال
انوشداروى ساده
قلمى فرمودهاند كه از تاليف حضرت استادى ولى نعمى قدس اللّه سره است مقوى معده و آلات غذا است و كوارندهء طعام و لينت بواسيرى و غير آن را نافع است
صنعت آن
امله منقى بيست و يك مثقال طباشير سفيد كشنيز خشك پوست بيرون پسته از هريك سه مثقال غنچهء كل سرخ منزوع الاقماع پنج مثقال سعد كوفى سه و نيم مثقال قرنفل مصطكى اسارون سنبل الطيب از هريك سه درم قاقلهء صغار قاقلهء كبار زرنب بسباسه جوزبوا قرفه زعفران پوست زرد اترج بابونه از هريك دو درم ادويه كوفته بيخته با عسل و نبات بالمناصفه سه وزن ادويه بطريق مقرر بسرشند شربتى از يك مثقال تا دو مثقال و در نسخه ديكر عود هندى غرقى خام كاوزبان از هريك سه درم نيز داخل است
انوشدارو به نسخه تصرف بعضى متاخرين
صنعت آن
كل سرخ منزوع الاقماع شش مثقال سعد كوفى پنج مثقال قرنفل مصطكى سنبل الطيب اسارون از هريك سه مثقال قرفة الطيب زرنب زعفران جوزبوا بسباسه قاقلهء صغار قاقلهء كبار دارچينى سليخه سياه عود قمارى خام عود بلسان حب بلسان ساذج هندى زنجبيل از هريك دو مثقال شير امله منقى شصت مثقال عسل مصفى سه وزن ادويه بدستور مقرر مرتب نمايند
انوشدارو ديكر از تصرف متاخرين
صنعت آن
غنچه كل سرخ ساذج هندى از هريك شش مثقال سعد كوفى قرفة الطيب از هريك پنج مثقال قرنفل مصطكى دانه هيلبوا سنبل الطيب از هريك سه مثقال قاقلهء كبار جوزبوا زعفران زرنباد از هريك دو مثقال شير امله يك رطل نبات سفيد عسل مصفى از هريك دو رطل شير امله را در نه رطل آب بهپزند تا بسه رطل رسد صافى نموده ثفلش را دور كنند و نبات و عسل داخل كرده بقوام آورند و ادويه را بان سرشته بدستور معجون سازند شربتى دو درم تا سه درم
انوش دارو تاليف يكى از اطباى اصفهان
منافع آن قريب بمنافع انوشداروى هندى نوشته با زيادتى نفع از براى سدهاى كبد و استسقا و جميع امراض كبد
صنعت آن
سعد كوفى غنچه كل سرخ منزوع الاقماع اسارون حب بلسان سنبل الطيب ريوند چينى از هريك دو مثقال كل غافث دو درم مصطكى رومى زرنب بسباسه باغى جوزبوا زرنباد زنجبيل ساذج هندى اذخر مكى از هريك يك مثقال فوة الصبغ يك درم امله منقى هشت مثقال ادويه را سواى امله منقى كوفته بيخته بروغن بلسان چرب نموده امله را يك شبان روز در شير كاو خيسانيده پس در هفتاد مثقال آب در ديك سنكى باتش ملايم بجوشانند تا سى مثقال آب باقى بماند بمالند و بيالايند پس بكيرند كلقند افتابى به وزن تمام ادويه و در هاون سنكى نرم صلايه نمايند و عسل مصفى دو وزن ادويه مجموع را در آب مطبوخ امله پالوده داخل نموده بقوام آورند و ادويه را بان سرشته معجون سازند
[ انوشداروى كندى ]
انوشدارو كندى منقول از مجربات حكيم احمد ولد حكيم سليمان موسوى به خط ميرزا معز الدين برادر حكيم احمد
صنعت آن
غنچه كل سرخ شش جزو سعد كوفى پنج جزو قرنفل سنبل الطيب مصطكى اسارون از هريك سه جزو قرفة الطيب زرنب از هريك دو جزو بسباسه زعفران دانه هيلبوا قاقلهء كبار جوزبوا از هريك بجزو اجزا را علىحده علىحده كوفته بيخته وزن نموده بكيرند بازاى هر سى و شش مثقال از ادويه يك رطل امله منقى و در هفت رطل آب بپزند تا سه رطل بماند پس بمالند و بيالايند