نموده در دو رطل سلاقه عنب مع عصير عنب پخته و يك رطل فانيذ داخل كرده بقوام اورند
دياقوذا ديكر مجرب از براى امراض صدر و ريه و سعال
صنعت آن
خشخاش تيغ نزده با تخم سى عدد كل بنفشه كل نيلوفر كاوزبان از هريك سه مثقال اصل السوس پنج مثقال عناب سپستان از هريك ده دانه ادويه را جوشانيده صافى نموده نبات سفيد يكمن داخل كرده بقوام اورند شربتى يك اوقيه
[ دياقوذا ديگر منقول از ذخيره سيّد اسمعيل جرجانى در زكام ]
دياقوذا ديكر منقول از ذخيره سيّد اسمعيل جرجانى در زكام و نزله بسيار حار و در بارد نيز كه رقيق باشد استعمال كرده مىشود
صنعت آن
بكيرند خشخاش تيغ نزده يكصد عدد و با پوست و تخم بكوبند و در هفت من آب باران يك شبانروز بخيسانند و روز ديكر آن مقدار بجوشانند كه به نصف رسد و بيالايند و با يكمن قند سفيد و يكمن مينچتج بقوام اورند شربتى هفت درم با ماء الشعير و بعض اطبا اقاقيا زعفران مرمكى صافى كلنار فارسى عصاره الحية التيس صمغ عربى از هريك يك درم كوبيده بيخته داخل ميكنند در تمام آن شربت و بعضى بازاى هر رطلى ازين شربت اين ادويه را به اين مقدار داخل مينمايند
[ دياقوذا تاليف آن مرحوم نافع از براى سل ]
دياقوذا تاليف آن مرحوم نافع از براى سل و جميع امراض صدر و رئه كه از نزلات حاره باشد و اسهال مرارى و ذوبانى و نفث الدم
صنعت آن
خشخاش سفيد تيغ نزده با تخم بيست عدد خشخاش سياه تيغ نزده با تخم ده عدد نيمكوفته بهدانه به شيرين تخم خطمى سفيد صمغ عربى كثيرا اصل السوس محكوك مرضوض سرطان نهرى كه اطراف آن را دور كردهء شكم آن را شكافته اول مرتبه باب خاكستر چوب طرفا و اندك نمك شسته پس باب خوش بشويند كه اثر خاكستر و نمك دور كردد و از هريك پنج مثقال جمله را در يكمن تبريز آب باران يك شبانروز بخيسانند پس بهپزند تا به نصف رسد بمالند و بيالايند و لعاب بزرقطونا ده مثقال قند سفيد نيم من داخل كرده بقوام اورند پس بكيرند اقاقيا عصاره الحية التيس طباشير سفيد از هريك يك مثقال زعفران بزر البنج سفيد از هريك دو دانك كهربا مرواريد ناسفته از هريك نيم مثقال داخل كرده نيكو برهم زنند تا خوب مخلوط شود و در ظرف چينى نكاه دارند شربتى پنج مثقال
[ ربّ خشخاش ]
و ربّ خشخاش است از تاليف قدما است جهت نزلات حاره بغايت نفع دارد
صنعت آن
كوكنار مع تخم دويست عدد بكوبند و يك شبانروز در نه صد مثقال آب بخيسانند و بجوشانند تا به نصف رسد پس صاف نمايند و با صد و پنجاه درم شكر يا عسل يا ثلث بقوام اورند كه لعوق شود بعد از آن اقاقيا زعفران مازو لحية التيس از هريك درمى كوفته بيخته دران بسرشند و بدانند كه رب نزد اطبا آن است كه نباتات و اثمار را كوفته آب آن را بكيرند يا جوش داده آب صاف طبيخ آن را بستانند پس اين آب يا طبيخ را بهپزند فقط تا كه غليظ شود و بايد كه چون به نصف رسد قدرى شيرينى نيز داخل نمايند و بقوام اورند چه آب بعضى فواكه بعضى شيرها از بسكه مائيت و لطافت دارند عند الطبخ همه هوا ميكردند و غليظ نمىشوند تا كه بان شكر نياميزند و يا آنكه ميسوزند بخلاف شراب كه شيرينى در آن با مائعات ابتداء داخل مينمايند و طبخ ميدهند تا غليظ كردد و بقوام آيد خواه آن مائع عصارهء باشد يا طبيخ يا غير آن و اين فرق است ميان آن هر دو و نيز بر سبيل تجوز احدهما را بر ديكرى اطلاق مينمايند و در حرف الراء در مبحث ربوب ان شاء اللّه تعالى خواهد آمد
[ سفوف خشخاش ]
و سفوف خشخاش است
سفوف خشخاش نافع از براى نزلات حاره و سل و سعال و خشونت صدر
صنعت آن
تخم خشخاش سفيد پنج درم صمغ عربى نشاسته بريان تخم خطمى سفيد كثيرا سفيد تخم خبازى از هريك دو درم تخم خرفه مقشر سه درم طباشير سفيد يك مثقال مغز بهدانه رب السّوس از هريك دو مثقال كوفته و بيخته شربتى دو مثقال با شير زنان يا شير بز يا شير خر بياشامند
سفوف ديكر كه وجع كليه را نافع باشد و درد را تسكين دهد
صنعت آن
بزر البنج سفيد يك دانك افيون قيراطى مغز تخم كدو خرفه مقشر از هريك يك درم كوفته با شراب خشخاش بنوشند
[ شرابهاى خشخاش ]
و ايضا از آن جمله شرابهاى خشخاش است
[ شراب خشخاش ساده ]
شراب خشخاش ساده منع نزلات كند قروح صدر و رئه را نافع بود و بيخوابى را مفيد باشد
صنعت آن
خشخاش سفيد بزرك تيغ نزده يكصد عدد با تخم نيمكوفته با دو من آب باران بپزند و بيالايند و با يكمن و نيم قند سفيد بقوام اورند شربتى تا ده درم و اكر خواهند شراب خشخاش از تخم بىپوست مرتب نمايند مقدار بيست مثقال تخم خشخاش را بكوبند و بهپزند و با يكمن قند سفيد بقوام اورند و اكر تخم خشخاش از خشخاش تيغ نزده باشد بهتر است
[ شراب خشخاش بنسخه شيخ الرئيس ]
شراب خشخاش بنسخه شيخ الرئيس مانع انحدار نزلات و مواد دماغى است و سرفه را نافع است و مائع قى الدم و اسهال مزمن است
صنعت آن
بكيرند خشخاش رسيده تيغ نزده متوسط در بزركى و كوچكى دو صد عدد و كنكرهء سر انها را و چوب پايان انها را دور كنند در آب باران پانزده رطل سه شبانروز بخيسانند پس بجوشانند تا به نصف رسد پس بفشارند و ثفل انها را دور كنند و آب را نيكو صافى نموده وزن كنند از آن چهار رطل و نيم و از عسل سفيد مصفى خوشبو و از سلاقه عنب از هريك يك رطل و نيم بهپزند تا بقوام آيد پس اقاقيا و زعفران و مرمكى صافى كلنار فارسى عصاره لحية التيس از هريك يك درم كوبيده و بيخته بان مخلوط سازند و در ظرف چينى نكاه دارند حكيم مير معز الدّين موسوى كفته كه درين شراب براى نفث الدم دمالاخوين و طراثيث شيرين و صمغ عربى نيز داخل ميتوان كرد ديكرى درين شراب بجاى مرمكى صافى عفص و كلنار فارسى هر دو داخل كرده و كفته كه اين شراب را با پنجاه درم شكر سفيد يا عسل مصفى يا مثلث مرتب بايد نمود و ديكرى كفته كه اين شراب با عسل مصفى به قدر مرتب بايد نمود و ادويهء كه در اخر داخل ميكنند همين اقاقيا و عصارهء لحية التيس آورده و اين نسخه از براى اسهال مزمن انسب است و ديكرى كفته كه در هر رطلى از شراب مذكور يعنى بعد از آنكه بقوام امده باشد اقاقيا و برك سماق و عصاره لحية التيس و كلنار فارسى و كثيرا و زعفران از هريك چهار درم بايد داخل نمود و در نسخه ديكرى كه از براى اسهال دماغى بسيار نافع است بعد از امدن بقوام لايق كل سرخ صمغ عربى از هريك هشت درم تخم خشخاش سفيد تخم خشخاش سياه كه هر دو را بريان كرده باشند از هريك شش درم رب السوس نشاسته كثيرا از هريك چهار درم زعفران يك درم داخل است شربتى دو درم
شراب خشخاش ديكر
صنعت آن
پوست خشخاش سفيد تيغ نزده چهل مثقال تخم خشخاش دو صد و چهل مثقال هر دو را يك شبانهروز در شش رطل آب باران بخيسانند پس بجوشانند تا به نصف رسد و بمالند و بفشارند و صافى نموده قند سفيد دو صد و چهل مثقال داخل كرده بقوام آورده نكاه دارند
شراب خشخاش ديكر
تخم خشخاش تيغ نزده از هريك سى درم نيم كوفته در سه من آب باران بجوشانند و چون يك رطل آب بماند بيالايند و با يك رطل قند سفيد بقوام اورند
[ شراب خشخاش ديكر جهت مسلولين ]
شراب خشخاش ديكر جهت مسلولين و صاحبان نفث الدم و كسى كه با سرفه خون از سينه او آيد و از براى اصحاب سعال صعب كه به شب بيقرارى داشته باشند خواب امدن ندهد
صنعت آن
خشخاش سفيد با تخم خشخاش سياه با تخم كه آن را تيغ نزده باشند از هريك پنجاه درم تخم كاهو مقشر بزر البنج سفيد از هريك سى درم همه را با پانصد درم آب باران يك شبانروز بخيسانند پس بجوشانند تا به نصف رسد و بيالايند و پنجاه درم لعاب بزرقطونا و يكصد درم مينچتج داخل كرده باز بجوشانند تا بقوام آيد و در اخر دو درم زعفران داخل كرده در ظرف چينى نكاه دارند
[ شراب خشخاش مركب ]
شراب خشخاش مركب منافع بسيار دارد
صنعت آن
پوست خشخاش تيغ نزده با تخم يكصد و پنجاه عدد كنكره و چوب آن را دور