كردهاند و منفعتها براى آن نوشتهاند هرچند عهد متروك است
قفطارغان اكبر به نسخه شيخ الرئيس منقول از قرابادين قانون
كفته كه اين دواى هندى نافع است از براى اسقاط جنين و اوجاع زنان را نافع است و هر مرضى كه كه عارض كردد ايشان را
صنعت آن
افيون چهار است و چهار دانك فرفيون هشت درم اقاقيا پنج استار و دو درم درمى حماما مصطكى زراوند مدحرج هندى از هريك استار و چهار دانك قسط تلخ ابريشم مقرض تخم كرفس مقل ازرق برك مودد حبّ بلسان قصب الذريرة سليخه سوداء زرنباد درونج عقربى قرفة الطيب شيطرج هندى از هريك دو استار فلفل سياه بهمن سفيد بهمن سرخ از هريك دو استار و چهار دانك عاقرقرحا فضهء محرق كل سرخ خشك منزوع الاقماع مشك خالص بيخ كاكنج دارچينى از هريك شش درم فاشرا و آن هزارچشان است و فاشرستين و آن سپندان است تخم سداب نانخواه فقاح اذخر فقاح كرم اسارون خولنجان بيخ لفاح از هريك چهار درم بزر البنج سفيد نه استار و دو درم صمغ عربى پوست بيخ كرفس بيخ سوسن آسمانجونى از هريك سه استار و دو درم بزر البقلة الحمقآء ده استار حب الخروع مقشر هشت استار كبريت زرد قرنفل ذكر زنجبيل فلفل سفيد از هريك پنج استار ميعه سائله سه استار و دو درم و چهار دانك كندر ذكر پنج استار و دو درم و چهار دانك ربق مقشر پنج استار و چهار دانك قردمانا شش استار قاقله پانصد دانه صحيح قرنفل انثى سه استار افروديجان دو استار و دو درم مرواريد ناسفته پنج درم بسد دو استار و يك درم زراوند طويل نه استار زوفرا مراره بقر از هريك يك درم وجّ سفيد دو استار و دو درم اطموط كه اسم رته است يوربارد از هريك دوازده درم سوربارد كه نارمشك است دو استار و دو درم و چهار دانك زهره كرك زهره خرس زهره غراب از هريك يك درم از اين ادويه آنچه كوفتى است كوفته بيخته و آنچه خيسانيدنى است هفت روز در شراب انكورى بخيسانند بعد از آن بپالايند و ادويهء كوفته را در آن حل كرده مجموع را بسرشند بعسل كف كرفته سه وزن ادويه و روغن بلسان سه استار و بايد كه بوده باشد مقدار شراب انكورى كه صموغ را مىخيسانند كه آن مقدار كه بكردند بعد از داخل كردن ادويه در آن مانند لعوق پس مجموع را در ديك سنكى و يا ديك كلى كرده و پنج شش داده جوش از آتش فرود آورده سرد كرده در ظرف زجاجى كنند و بعد از آن بكيرند كفتار مادهء پير و چهار دست و پاى آن را محكم بندند بيكديكر و در ديك نحاسى كرده بريزند بر آن ترمس سفيد شامى و شبت از هريك كفى و آب خالص به قدر حاجت و سر ديك را كرفته اطراف سر آن را بخمير محكم كنند كه در وقت طبخ بخار بيرون نرود و باتش ملايم بهپزند تا مهرا شود بعد از آن آتش فرود آورده بپالايند و بكيرند جلد و عظم و شعر آن را دور كنند و مرق آن باز در ديك پاكيزه كرده بريزند در آن روغن بلسان و روغن ناردين از هريك يك سكرجه باتش ملايم بجوشانند تا ثلث آن بماند پس داخل كنند در آن عسل به قدر مرق و روغنها كه در آن باقى مانده است و بهپزند تا غليظ كردد و بقوام عسل رسد پس داخل كنند در آن معجون موصوف را و برهم زنند و سرد كنند و در ظرف ابكينه نكاه دارند و بعد از شش ماه استعمال نمايند و پيش از شش ماه استعمال نكنند كه مىباشد پيش از آن سم قاتل
قفطارغان كبير ديكر به نسخهء يحيى بن عيسى بن جزله
كفته كه اين دواى هندى است و نافع است از براى جميع امراض بارده و از براى اوجاع زنان و اسقاط جنين
صنعت آن
افيون بيست درم فرفيون شش درم اقاقيا بيست و دو مثقال حماما هژده درم عاقرقرحا شش درم هزارچشان فاشرستين از هريك چهار درم ابريشم خام مقرض هشت مثقال فضه محرق شش درم تخم سداب نانخواه فقاح كرفس از هريك چهار درم غنچهء كل سرخ منزوع الاقماع مشك تبتى بيخ كاكنج از هريك شش درم تخم كرفس مقل ازرق حب بلسان قصب الذريره سليخه سوداء زرنباد درونج عقربى شيطرج هندى از هريك هشت مثقال بزر البنج سفيد پنجاه و چهار درم پوست بيخ كرفس نوزده درم تخم خرفهء مقشر چهل مثقال حب الخروع مقشر سى و دو مثقال كبريت زرد هشت مثقال صمغ عربى ميعهء سائله از هريك نوزده درم جندبيدستر پنجاه و چهار درم ربق مقشر بيست مثقال قردمانا بيست مثقال ساذج هندى هشت مثقال قاقله كبار صحيح پانصد عدد قرنفل ذكر بيست مثقال قرنفل انثى ده مثقال تخم ريحان سيزده درم و ثلث درمى قرفة الطيب ده درم مرواريد ناسفته پنج درم بسد محرق دوازده درم و نيم زوفرا زهره كاو از هريك دو درم زراوند طويل سى و سه مثقال زنجبيل فلفل سفيد از هريك بيست مثقال اطموط و آن كتمكت است بوزيدان از هريك دوازده درم زهره كرك زهرهء خرس زهره غراب از هريك يك درم ادويهء كوفتنى را كوفته و بيخته صموغ را در شراب انكورى جيد هفت شبانه روز بخيسانند پس بپالايند و ادويه كوفته را داخل كرده در ديك سنكى كرده چند جوش بدهند تا چون لعوق شود پس از آتش بركرفته سرد نموده در ظرف چينى نكاه دارند پس مرقهء كفتار را بدستور مذكور در نسخه شيخ رئيس و روغن بلسان را در عسل سه وزن ادويه داخل كرده بقوام عسل اورند و دواى مذكور را داخل كرده معجون سازند و بعد از شش ماه استعمال نمايند
قفطارغان صغير
اين معجون نيز از اطباى هند است و در خواص و منافع قريب به قفطان اكبر است
صنعت آن به نسخه شيخ رئيس
حب بلسان دو درم زعفران ده درم مشك تبتى دو دانك ربق ابيض مقشر چهار درم افيون پانزده درم كندش دو درم فلفل سياه ده درم ابريشم خام مقرض يك درم بزر البنج سفيد ده درم فرفيون هفت درم حماما لفّاح پوست بيخ لفاح از هريك دو درم اشنه سليخه اشق لبان بيخ سوسن عود بلسان شحم حنظل زنجبيل سكبينج دارچينى جاوشير جندبيدستر هزارچشان شش بندان شيطرج هندى از هريك دو درم حرمل قرنفل ساذج هندى پيه كركدن مرارهء فيل از هريك چهار دم ذهب مسخول فضهء مسخول از هريك يك دانك زرنباد درونج عقربى كافور قيصورى از هريك سه درم سنبل الطيب هشت درم قسط تلخ چهار درم كرويا دو درم زراوند مدحرج يك درم نانخواه صعتر فارسى اصل زوفرا حب كبر از هريك يك درم قاتل ابيه شكر حب الغار دمالاخوين از هريك دو درم نمك هندى اشنان ذكر از هريك دو درم كبريت زرد بحرى يك درم برنك كابلى فلفل سفيد از هريك دو درم خيارشنبر پاك كرده از قصب و حب قيربول طاليسفر اصول شاهدانج ارز از هريك يك درم آنچه كوفتنى باشد كوفته و بيخته صموغ را در شراب بخيسانند و بيالايند مجموع را يك جا كرده بعسل كف كرفته سه وزن ادويه بسرشند و بعد از شش ماه استعمال نمايند
قفطارغان صغير بنسخه يحيى بن عيسى بن جزله
صنعت آن
حب بلسان كندش حماما پوست بيخ لفاح اشق سليخه سوداء لبان ذكر اصل السّوس خراشيده عود بلسان شحم حنظل زنجبيل سكبينج جاوشير دارچينى جندبيدستر هزارچشان شش بندان شيطرج هندى برنج كابلى قرنفل ذكر كرويا زراوند مدحرج قاتل ابيه شكر حب الغار دمالاخوين از هريك دو درم زعفران فلفل سياه بزر البنج سفيد از هريك ده درم فرفيون هفت درم سپندان سوختنى قرنفل انثى ساذج هندى پيه كركدن خربق سفيد زهره فيل قسط تلخ از هريك چهار درم ورق طلا ورق نقره از هريك يك دانك زرنباد درونج عقربى چينى كافور قيصورى از هريك سه درم سنبل الطيب هشت درم مشك تبتى دو دانك افيون پانزده درم ابريشم خام مقرض نمك هندى اشنان ذكر كبريت زرد محرق بحرى از هريك يك اوقيه خيارشنبر منقى از پوست و تخم پاك كرده قيربول طاليسفر پوست شاهدانج ارز نانخواه صعتر فارسى حب كبر از هريك يك درم كوفته و بيخته مجموع را به شراب كهنه خيسانيده و مجموع را با سه وزن ادويه عسل كف كرفته بسرشند و در ظرف چينى نكاه دارند بعد از شش ماه استعمال نمايند
و نيز از آن جمله كاسكبينج است
از اطباى فارس است استاد ابو الفرج ره كفته بسبب