محلول از هريك دو ثلث درم و دو قيراط جدوار خطائى ازموده سه درم عود هندى خام دو درم كندر چهار درم ورق طلا پنج عدد ورق نقره ده عدد هر دو را داخل نموده ادويه كوفته بيخته بكلاب سرشته حبوب سازند هر حبى به قدر ماشى شربتى يك حب تا دو حب
[ دحمرثا ]
و ايضا از آن جمله نسخه دحمرثا است بدانكه دحمرثا بفتح دال و سكون حاى مهمله و فتح ميم و سكون راى مهمله و فتح ثاى مثلثه و الف مقصوره لغت حميرى است و دحمرثيا و دحمريا نيز تصحيح نموده و تعريف آن حادره است يعنى دوايى كه موجب استمرارى طعام است و بمعنى دواى منحدركننده فضول باد دار و اين اولى است و بعضى كفته كه آن فرود اورندهء حيض و پراكنده رياح است و در بعضى حواشى قانون به نظر رسيده كه بمعنى بادمهرج است و صابى ابو العباس و سامرى اين معجون را باسم معجون اختلاف ذكر كردهاند و با وجود آنكه لفظ دحمرثا لفظ حميرى است اين معجون را منسوب نمودهاند بجالينوس و بودن دحمرثا حميرى نفى بودن اين معنى از تراكيب جالينوس نميكند زيرا كه ممكن است كه مترجم اين معجون يكى از اطباى حمير باشد كه اسم يونانى آن را بلغت حميرى نقل نموده چنان كه برشعثا كه لغت سريانى است و مركب آن افلن رومى است كه اطباى سريان افلونيا را چون از كتب جالينوس ترجمه بسريانى نمودهاند آن را مسمى باسم سريانى نمودهاند و بالجمله دحمرثا معجون قوى التجفيف است و منع اسهال مفرط مىكند با آنكه ادرار فضول و بول و حيض مىكند و نافع است از براى تحليل رياح غليظه متولده در احشا و از براى قولنج و اوجاع مقعده و از براى سدهاى كبد و طحال و برودت رحم و اوجاع آن و از براى سعال رطب و تب ربع و تبهاى كه از مواد بارده باشند مانند مواظبه و از براى ضيق النفس و انقطاع نفس و صوت و از براى يرقان سدى و استرخاى اعضا خصوص استرخاى معده و امعا و اين معجون كرم است در درجه ثانيه و مضر است بمجرورين و بعضى كفتهاند كه صداع مىآورد و مصلح آن سكنجبين است و شربتى از آن يك مثقال و قوتش تا يك سال باقى ميماند
صنعت آن به نسخه شيخ الرئيس در قرابادين قانون
بزر حرمل يكمن و نيم لبان ذكر ده درم ريوند چينى زراوند طويل از هريك بيست درم زرنباد درونج عقربى از هريك چهار درم مصطكى رومى حب بلسان زعفران اكليل الملك سنبل الطيب از هريك ده درم افيون زنجبيل قسط تلخ سليخه سياه از هريك سه استار سعد كوفى ده استار فلفل ده درم صبر سقوطرى چهارده درم قرنفل شش درم خربق سفيد غنچهء كل سرخ منزوع الاقماع شونيز از هريك شش استار ادويه را كوفته بيخته بعسل مصفى سه وزن ادويه سرشته دو كره سبز يا ظرف چينى كرده نكاه دارند و در وقت حاجت استعمال نماييد و در نسخه سر افيون وزن زنجبيل و قسط و سليخه از هريك دوازده درم است و فلفل داخل نيست پس وزن اين سه دوا بدين نسخه از نسخه شيخ كمتر است زيرا كه سير چهار مثقال و نيم است و سه استار به وزن مثقال سيزده مثقال و نيم و به وزن درم نوزده درم كسرى باشد و وزن قسط ده استار است در نسخهء ديكر از هريك از آن چهار دوا كه اوزان انها هريك سه استار است دوازده درم است و در نسخه صاحب ذخيره كه در استرخاى لسان ذكر كرده وزن صبر بيست و چهار درم است و باقى موافق نسخه شيخ الرئيس است
دحمرثا به نسخه شيخ داؤد
صنعت آن
بزر حرمل پنجاه درم زراوند طويل زراوند مدحرج ريوند چينى از هريك بيست درم مصطكى رومى سنبل الطيب حب بلسان زعفران اكليل الملك از هريك ده درم افيون زنجبيل قسط تلخ سليخه سياه قرنفل خربق سفيد ورق كل سرخ شونيز سعد كوفى از هريك شش درم زرنباد درونج چينى عقربى از هريك چهار درم و در نسخه ديكر با اين ادويه صبر سقوطرى چهارده درم داخل است و در نسخهء ديكر بيست درم است و كويا در نسخه اصل ده درم باشد بعسل مصفى سه وزن ادويه بدستور معجون سازند
دحمرثا به نسخهء قولس و يحيى بن عيسى
صنعت آن
زرنباد درونج عقربى افيون جندبيدستر فلفل دارفلفل سليخه هوم المجوس بزر البنج سفيد قسط شيرين سنبل الطيب جاوشير ميعهء سائله زعفران از هريك شش مثقال حلبه سه مثقال مرواريد ناسفته دو مثقال بارزد مرمكى صافى از هريك دوازده مثقال مجموع را كوفته بيخته با عسل مصفى بدستور معجون سازند و بعد از شش ماه استعمال نمايند شربتى دو درم و قوت اين معجون تا سه سال باقى ميماند
[ دحمرثا شكننده بادها ]
دحمرثا بادها بشكند و سدهء جكر و سپرز بكشايد و سرفه بلغمى و ضيق النفس و يرقان كه از سدهء باشد و قولنج را نافع بود و ادرار حيض نمايد و فوايد بسيار دارد
صنعت آن
تخم هزاراسپند يكمن و نيم كندر ذكر ده درم زراوند طويل و مدور ريوند چينى از هريك بيست درم زرنباد درونج رومى از هريك چهار درم مصطكى حبّ بلسان زعفران اكليل الملك سنبل الطيب افيون خالص زنجبيل قسط تلخ سليخه فراسيون از هريك ده درم سعد ده سير طبى صبر سقوطرى چهارده درم قرنفل شش درم خربق سفيد كل سرخ شونيز از هريك شش سير طبى فلفل ده درم در نسخه ديكر فلفل بيست درم است ادويه كوفته بيخته با سه چندان عسل كف كرفته بسرشند شربتى از يك درم تا دو درم
دحمرثا به نسخه شفائى بادها بشكند و قولنج را نافع باشد
صنعت آن
هزاراسپند حلبه از هريك سى درم درونج عقربى فلفل سياه دارفلفل عاقرقرحا اسارون سليخه سوداء قسط تلخ افيون زنجبيل زعفران از هريك دو درم كوفته بيخته بعسل سه وزن ادويه بسرشند شربتى دو درم
[ درع الصّحة ]
و نيز از آن آن جمله درع الصّحة است بنسخهء حكيم محمّد تقى كه در ميزان الطبائع ذكر كرده و كفته كه حضرت علامه قدوة الحكما مير محمد باقر داماد اين معجون را تاليف كرده و نسخهء آن را با يك وزنه معجون ساخته برسم هديه پيش قطب شاه والى حيدراباد فرستاده بودند و كفته كه اين نسخه را از خطّ معزى اليه نقل نمودم ميفرمايند كه حضرت مير عليه الرّحمة اين معجون را در برابر ترياق اكبر تاليف نمودهاند اين را اكبر از آن شمردهاند
صنعت آن
مخلصه اصطهباناتى اقراص اسقيل از هريك بيست و هشت مثقال اقراص اندروخورون فلفل سياه دارچينى از هريك بيست و چهار مثقال زعفران سى مثقال امله منقى پوست هليله كابلى ابريشم مقرض عود قمارى خام مصطكى رومى روغن بلسان روغن نارجيل از هريك بيست مثقال افيون مصرى پنجاه و هشت مثقال فلفل سفيد درونج عقربى از هريك دوازده مثقال زرنباد شيرين چهارده مثقال تخم شلغم برى پوست اترج خصية الثعلب مصرى ريوند چينى غاريقون هش سفيد انثى زنجبيل چينى بهمن سفيد دانه هيلبوا ورق كل سرخ از هريك دوازده مثقال تخم بادرنجبويه شش مثقال لسان الثور كيلانى از هريك هژده مثقال كل كاوزبان كيلانى شش مثقال اشنه سفيد خوشبو تخم فرنجمشك عود تركى لسان العصافير شيرين قاقلهء كبار قرنفل از هريك ده مثقال جدوار خطائى مجرب چهارده مثقال جوزبوا بسباسه بهمن سرخ فراسيون از هريك ده مثقال مرمكى صافى دوازده مثقال حب الغار سليخه سياه قرفة الطيب نعناع خشك خولنجان كندر ذكر از هريك ده مثقال سعد كوفى سنبل الطيب از هريك دوازده مثقال انيسون ده مثقال نانخواه رازيانه اسارون اسطوخودوس ايرسا اصل سوسن سفيد آزاد شيطرج هندى كرويا فاشرا فاشرستين ارمال عاقرقرحا قسط تلخ قصب الذريره زرنب جنطيانا رومى شقاقل مصرى فقاح اذخر كبابه چينى ساذج هندى پوست بيرون پسته مشكطرامشيع نارمشك بزر البنج سفيد در شير شتر پرورده طباشير سفيد زرشك منقى فطراساليون از هريك شش مثقال كثيرا صمغ عربى از هريك ده مثقال ميعه سائله بيست و چهار مثقال رب السوس دوازدهء مثقال كمافيطوس كماذريوس صندل سرخ صندل سفيد مرواريد ناسفته بسد محرق كهرباى شمعى طين ارمنى طين مختوم قفر اليهود مقل ازرق از هريك شش مثقال موميائى دارابجردى لك مغسول از هريك هفت مثقال مغاث بغدادى افتيمون اقريطى سيساليوس لاجورد مغسول سكبينج قند ورق نقره از هريك پنج مثقال تخم كرفس حبّ بلسان