افسنتين رومى با زيت ركابى در قدحى كنند و در ديك پر آب نهند بجوشانند تا آب رفته روغن بماند لته پاره بان الوده كرده بفشارند و نيم كرم نموده بر فم معده بكذارند
[ دهن افسنتين معده و جگر و جميع اعضا را آشاميدن و ماليدن آن قوّت دهد ]
دهن افسنتين معده و جكر و جميع اعضا را آشاميدن و ماليدن آن قوّت دهد و درد كوش را چكانيدن آن زائل كند
صنعت آن
بكيرند افسنتين تازه چندانكه خواهند و به وزن آن اسطوخودوس و نيم وزن آن مرزنجوش و در شيشه كنند و روغن زيت يا روغن بادام تلخ يا روغن كنجد تازه هركدام كه ميسّر آيد بر روى آن كرده در افتاب كذارند و بعد از چهل روز استعمال نمايند و يا آنكه در چهار وزن آن آب بخيسانند بجوشانند تا آب رفته روغن بماند
دهن افسنتين معده و جكر و جميع اعضا را قوّت دهد
صنعت آن
بكيرند افسنتين تازه دو سير و نيم و در شيشه كنند و نيم من روغن زيت يا روغن بادام تلخ يا روغن جوز يا روغن تخم زردالوى تلخ بر روى آن كنند و چهل روز در افتاب كذارند و استعمال نمايند
[ دهن افسنتين ديگر نافع از براى برودت ظاهر و باطن بدن ]
دهن افسنتين ديكر نافع از براى برودت ظاهر و باطن بدن و آشاميدن پنج درم آن به جهت رفع يرقان و سدهء جكر و سده سپرز خصوصا با سكنجبين عنصلى و جهت تقويت معده و رفع احتباس حيض و سم فطر و اخراج كرم معده و خوردن آن قبل از شراب مانع سكر و مستى و بعد از آن دافع خمار و قطور آن در كوش خصوص با زهرهء كاو جهت كرم و رياح آن و طلاى آن جهت درد چشم با قيروطى جهت تقويت معده و درد آن
صنعت آن
بكيرند افسنتين تازه و در هريك رطل آن چهار رطل روغن زيتون يا روغن كنجد تازه داخل كنند و چهل روز در افتاب كذارند بعد از آن استعمال نمايند
فصل در بيان خواص و منافع شرابهائى است كه اصل و عمود در انها افسنتين است
[ شراب افسنتين نافع از براى صرع ]
شراب افسنتين نافع از براى صرع با طبيخ زوفاى يابس و صعتر فارسى و به تنهائى نيز نافع است از براى صرع بمشاركت معده شيخ الرئيس كفته كه از اشربه نافعه براى صرع شراب افسنتين است كه هر صبح ناشتا بياشامند ابن نوح قمرى كفته كه نافع است آشاميدن آن مصروعين را در ايام زمستان با سكنجبين عنصلى ابو سهل مسيحى كفته كه شراب افسنتين هرگاه بازوفا يابس بياشامند مىباشد نافع از براى صرع در زمستان سيد اسمعيل كفته كه شراب افسنتين نافع است از براى صرع معدى به جهت آنكه منقى و مقوى معده است
صنعت آن
افسنتين رومى ده درم ورق كل سرخ بيست درم تربد سفيد مدبر چهار درم سنبل الطيب دو درم مجموع را در چهار رطل آب بجوشانند تا به نصف رسد صافى نموده بياشامند از آن هر روز سى درم با يك اوقيه شكر سفيد با سكنجبين عنصلى يك اوقيه و كاهى زياده كرده مىشود بر اجزاى اين شراب مصطكى رومى اذخر مكى ساذج هندى صبر سقوطرى از هريك دو درم غاريقون سفيد چهار درم نزد حاجت به اينها
شراب افسنتين به نسخه ديكر
صنعت آن
افسنتين رومى ده درم ورق كل سرخ بيست درم تربد سفيد غاريقون سفيد از هريك چهار درم سنبل الطيب دو درم مجموع را در چهارصد درم آب بهپزند تا به نصف رسد صافى نموده مقدار يكصد و بيست درم شكر سفيد داخل كرده بهپزند تا بقوام آيد و اكر بكردانند وزن سنبل الطيب را چهار درم ميكردد اقوى
[ شراب افسنتين يعنى خمر آن مدر بول و حيض ]
شراب افسنتين يعنى خمر آن مدر بول و حيض و مفتح سدهء جكر و جهت تبهاى كهنه و مركبه و تقويت معده و جهت امراض جكر و سپرز و ربو و تفتيح سده و برانكيختن اشتها و تقويت هضم و ازاله كزاز و نفخ باطن و رفع كرم معده و سموم حيوانى مشروبه نافع و مانع و با و حدوث اعراض آن است
صنعت آن
بكيرند نود مثقال افسنتين و در شش هزار مثقال آب انكور داخل كرده چندان بجوشانند كه ثلث آب بماند پس در خم كرده سه ماه بكذارند پس صافى كرده استعمال نمايند
شراب افسنتين ديكر يعنى خمر آن
صنعت آن
بكيرند افسنتين سى مثقال دارچينى سنبل الطيب سليخه از هريك پانزده مثقال نيمكوفته در ده هزار و هشت صد مثقال شراب مخلوط كرده در خم كرده سر آن را محكم نموده بعد از دو ماه صافى نموده استعمال نمايند شرابى پسنديده است
[ شراب افسنتين گمان اين است كه از جالينوس باشد ]
شراب افسنتين گمان اين است كه از جالينوس باشد و بعضى را ظن آن است كه از ديسقوريدوس است بالجمله اين شراب فساد مزاج را سود دارد و معده را قوت دهد و سقوط شهوت طعام را و درد سپرز و جساوهء كبد و طحال و فساد مزاج كبد و طحال را نافع و سدهها بكشايد و اسهال بطن كند و صفرا دفع نمايد
صنعت آن
به نسخهء شيخ الرئيس كه اصح نسخهاى اين شراب است بكيرند شراب كهنه چهار قسط عسل مصفى يك قسط و در نسخه ديكر دو قسط است پس بكيرند افسنتين رومى هفت درم مصطكى قسط تلخ از هريك چهار درم اذخر مكى ساذج هندى غنچهء كل سرخ منزوع الاقماع سنبل الطيب صبر زرد سقوطرى غاريقون هش سفيد از هريك دو درم زعفران يك درم ادويه را كوفته در پارچهء كتانى بسته در شراب و عسل كه در تغار لعابدار يا مرتبان چينى كرده باشند اندازند و در تابستان هفت روز در افتاب كذارند و هر روز چند مرتبه خرقه را بمالند و بفشارند پس استعمال نمايند شربتى يك اوقيه ناشتا بنوشند و در نسخه حبيش بن حسن تفليسى كه در كفاية الطب آورده بجاى شراب كهنه ميپنحتج است هفت رطل و وزن عسل مصفى سه من است و وزن افسنتين چهار درم و باقى موافق نسخهء شيخ الرئيس است و كفته كه ادويه را كوفته در خرقه كتانى بندند و با ميپنحتج و عسل در قدح چينى كنند و سرش را بپوشند و يك هفته در افتاب بكذارند و هر روز خرقه را بمالند تا آنچه كداخته باشد از ادويه برايد پس در شيشه نكاه دارند و در نسخهء محمود بن الياس كه در حاوى صغير ذكر كرده بعوض ميپنحتج نبيذ زبيب يا نبيذ عسل هركدام كه باشد پنج رطل وزن عسل مصفى دو رطل است و باقى ادويه موافق نسخه تفليسى و در نسخه سيد اسمعيل كه در قرابادين ذخيره آورده عوض ميپنحتج شراب كهنه سه من و وزن عسل مصفى يكمن است و باقى موافق نسخه تفليسى است و ليكن كفته كه اول مرتبه شراب و عسل را ممزوج كرده جوشى چند بدهند و كف آن را بكيرند پس در ظرف يا زجادجى كرده صرهء ادويه را در آن اندازند و بدستور مزبور مرتب نمايند شربتى يك اوقيه با اندكى نبات سفيد و نسخه حكيم معصوم مساوى نسخه سيد اسمعيل است سواى آنكه وزن افسنتين هفت درم است و نسخه حكيم سديد كه در شرح موجز قرشى آورده مساوى نسخه تفليسى است سواى آنكه بعوض ميپنحتج شراب كهنه است به وزن هفت رطل و وزن عسل مصفى سه رطل و نيم است و وزن افسنتين هفت درم و وزن زعفران يك مثقال و كفته كه بهتر آن است كه اين شراب در تابستان ساخته شود و هفت روز در افتاب كذارند و هر روز خرقه را چند مرتبه بمالند و بفشارند تا آنچه كداخته باشد برايد و بعد از هفته برداشته در شيشه نكاه دارند
[ صنعت اين شراب به نسخه سيّد اسمعيل ]
و سيّد اسمعيل در زخيره در سوء مزاج بارد كبد اين شراب را به اين صفت ذكر كرده صنعت آن افسنتين رومى هفت درم قسط تلخ مصطكى رومى از هريك چهار درم ورق كل سرخ غاريقون هش سفيد صبر سقوطرى ساذج هندى سنبل الطيب از هريك دو درم زعفران يك درم و نيم مجموع ادويه را نيم كوفته در كيسه كتانى كرده در دو من عسل مصفى و چهار من شراب انكورى كهنه كه درهم اميخته باشند اندازند و هر روز چند مرتبه كيسه را بمالند و بفشارند بعد از آنكه در افتاب