بدبوئى زير بغل و اكتحال آن جهت تقويت چشم و قطور نقيع آنچه از درخت بلوط باشد جهت حمرت و حرارت چشم مفيد بخور آن جهت اختناق رحم بغايت نافع و مضر بامعا و مصلحش انيسون و قدر شربتش تا سه درهم و بدلش قردمانا بوزنش و داخل خوشبوئيها و اركجه و غاليه مينمايند
[ امراضى كه اشنه در درمان آنها موثر است ]
امراض الراس الصداع و الشقيقه و السهر و السكته و الصرع و اختناق الرحم
بخور كردن بان نافع است از براى صداع و شقيقه و چون بخيسانند آن را در شراب و بياشامند آن شراب را خواب عرق مىآورد و تكرار كرفتن دود آن در بينى نافع است از براى سكته و صرع و در رحم براى اختناق آن و بوئيدن و آشاميدن آن نيز نافع است از براى صرع
دستور كوبيدن اشنه
چون اراده كرده شود كوبيدن آن سزاوار آن است كه آن را باب تر كرده پس بكوبند تا كوبيده شود و الا خشك آن كوبيده نميشود
جوارش اشنه
منقول از حكيم جعفر نافع از براى بواسير و تقويت معده و دفع رياح و تقويت باه و تفريح مزاج
صنعت آن
اشنه سنبل الطيب بهمن سرخ بهمن سفيد قاقله كبار قاقله صغار زرنبار قرفه ساذج هندى دارچينى از هريك پنج درم كوفته بيخته با سه وزن ادويه عسل مصفى سرشته معجون سازند شربتى از يك درم تا دو درم اكر در مزاج ضعف باشد دارچينى و چوب چينى از هريك دو ماشه تا چهار ماشه اضافه نمايند
[ دهن اشنه ]
دهن اشنه كرم است و جميع امراض بارده و اعيا را نافع است
صنعت آن
اشنه تازه خوب هشت مثقال در نيم من آب صاف يك شبانروز بخيسانند پس بجوشانند تا يك ثلث آب بماند خوب بمالند و صاف نموده روغن چنبيلى خوشبوى تازه چهار چند ادويه داخل كرده بجوشانند باتش ملايم تا روغن بماند و آب بسوزد پس اين ادويه را نرم سوده داخل نمايند مشك خالص زياد شسته عطر كرنا كه بهار نارنج است از هريك سه مثقال عنبر اشهب كافور خالص از هريك يك مثقال زعفران شش مثقال لادن عنبرى شسته شانزده مثقال در شيشه نكاه دارند و عند الحاجت به كار برند دهن اشنه ديكر كه همان منافع دارد صنعت آن اشنه پنج استار قسط تلخ ده درم سليخه قصب الذريره از هريك سه درم مرماحوز دو درم ميعه سائله پنج درم روغن مورد ساده يك رطل و نيم و در نسخه ديكر بجاى روغن مورد روغن كنجد يا زيت انفاق است به وزن روغن مورد ادويه را نيم كوفته در سركه انكورى بخيسانند و سه روز متوالى بكذارند پس صاف نمايند و روغن را در آن داخل كرده بجوشانند تا سركه رفته روغن بماند در شيشه نكاه دارند تمريخ به اين دهن نافع است از براى فالج و استرخا
[ عرق اشنه ساده مفرح و مقوى قلب و باه و سريع النفوذ است ]
عرق اشنه ساده مفرح و مقوى قلب و باه و سريع النفوذ است بقلب و موجب سرور و مقوى روح حيوانى و مزيل خفقان است
صنعت آن
بكيرند اشنه يك من و سه من آب داخل كرده عرق كشند بدستورى كه در اترج ذكر شد و ده مثقال آن را بنوشند
باب الألف مع الطاء المهمله
اطريه
بفتح همزه و سكون طاى مهمله و كسر راى مهمله و فتح ياى مثناة تحتانيه و ها به فارسى آش آرد و آش رشته نامند محمود سنجرى كفته كه اطريه طعامى است متخذ از عجين كه بريده باشند آن را باريك باريك و آن را به فارسى رشته نامند و اطريه از اغذيه معروفه است و شامل ماهيچه و رشته و بغرا و غيرها آن از اقسام آن است و غذا صالح است از براى حار المزاج و كسى كه محتاج بغذاى متين باشد و نافع است از براى سعال هرگاه نبوده باشد به سبب خلطى و آن انواع است اكر از آرد كندم خالص سازند بدين قسم كه آرد را با نمك به قدر حفر اورد در آب خمير سخت نموده بر روى تخته پهن كرده رشتهاى بسيار باريك طولانى از دم كارد بهبرند و هر قدر كه خواهند و در آب كرم جوشان يا در آب يخنى كرم جوشان يا در آب قليهء جوشان بريزند و طبخ نمايند تا پخته كردد و طعم خامى آن زائل كردد و مصالح حاره و افاويه به قدر ضرور داخل كرده فرود اورند تناول نمايند و آن را به فارسى آش رشته و بتركى اوماج نامند و اكر آن را مدور و يا مربع و يا باشكال ديكر بريده به همان قسم طبخ نمايند آن را به فارسى اشبرك و ماهيچه و بغرا و غيرها را بتركى ططماج كويند و اكر خمير آن را از آرد سميد اندك نرم ساخته از قمع سوراخ تنك بكذرانند بدين قسم كه خمير را در جوف قمع پر كرده بدست يا بالتى زور نمايند تا از سوراخهاى قمع مثل خياطه خمير باريك شده بيرون آيد يا آنكه به كف هر دو دست ماليده مثل تارهاى خياطه باريك سازند و خشك نموده عند الحاجت به كار برند و اين را به عربى شعيرهء و بهندى سيوئين نامند و اين را عند الحاجت اولا بدون روغن در ظرفى بريان مينمايند تا اندكى سرخ و برشته كردد پس آب به قدر ضرور داخل كرده دم دهندى تا پخته شود پس بروغن كاو تازه برشته نموده شير تازه دوشيده جوشداده بر آن ريخته قند بران پاشيده ميخورند و كاهى از آرد جو نيز به قسم اول يا دويم براى صاحبان حميّات حاده و دق و سل بيكوشت باب خالص ترتيب ميدهند و دو قسم اول كرم در اول و با رطوبت بسيار است و نيكوست آن را كه اشيوان كويند جهت مرضى و با كوشت جهت اصحايا بعضى امراض كه خوردن كوشت در آن مناسب باشد و ضرر نداشته باشد مفيد و ليكن بطى الهضم و الانحدار است جهت فطير بودن خمير آن و نزد بعضى بىخمير مايه آن سبكتر است و نيست چنين و قسم دويم آن از قسم اول سنكين و بطىالهضمتر آن است و مصلح آن هر دو فلفل و روغن بادام شيرين است و چون انهضام يابد غذاى بسيارى از آن بهم ميرسد و جهت سرفه و وجع سينه و خشونت آن و حلق و قرحهء امعا و مثانه و لاغرى كرده نافع و مرخى معده بارده و چون در آن برك خرفه يا اسفناخ با روغن بادام پخته باشند جهت امراض مذكوره موافقتر و ملين بطن است و آنچه از آرد جو سازند سرد و با رطوبت بسيار و از همه بطيء الهضم و الانحدار و قليل الغذاتر و كاهى در دو قسم اول از براى صفراوى مزاجان و يا جهت زيادتى لذت بعضى از حموضات مناسبه مانند كشك يا ماست و يا سركه و يا آب ليمو و يا غوره و يا انار و يا الو و يا زرشك و يا امثال اينها با اندك شيرينى چاشنى كرفته ترتيب ميدهند و اين قسم را اش با قاتق مينامند بطىالهضمتر و مسدد و مولد بلغم غليظ است و مصلحش ثوم و ادويهء حاره است و بعضى جهت رفع اسهال و حبس طبيعت با ادويه قابضه مثل آب سماق و به ترش و كشك بريان و امثال اينها ترتيب ميدهند و كفتهاند كه اطريه متخذيه از خمير آرد كندم صالح است از براى حار المزاج و كسى كه محتاج بغذاى متين باشد و نافع است از براى سعال هرگاه نبوده باشد سبب آن از اخلاط و آنچه با كوشت باشد كثير الغذاء و مرتب و مسمن بدن است و همچنين با شير و شيرينى آن مولد خلط غليظ و آنچه از آرد برنج سازند سبك و سريع الهضم و قابض و نوع ديكر كه آن را به فارسى رشته
قطائف و رشته خطائى نامند و آن را از آرد برنج يا نشاسته سازند بدين نحو كه آرد برنج يا نشاسته مخلوط با آب كرده صاف نموده در قمعى كه سوراخهاى باريك داشته باشد كرده و پاتيل مسى