لبوبى است كه به اين اسم مسمّى ساخته بنهايت مقوّى باه است و دل و دماغ و رنك رخساره را نيكو كرداند و قضيب را محكم كند و مداومتكنندهء آن قبل از جماع و بعد از آن ايمن باشد از عرق النسا و نقرس و نقصان منى و امراض عصبانى و قدر شربتش از دو مثقال تا سه مثقال است
صنعت آن
شقاقل مصرى خولنجان خصيه الثعلب مصرى بهن سرخ بهن سفيد وجّ تركى تودرى سرخ تودرى سفيد لسان العصافير سرهء سقنقور از هريك سه درم حب بلسان حب البان و در نسخهء ديكر بعوض حب البان عود بلسان است فلفل سفيد مغز تخم خربزه مغز تخم خيارين تخم شلغم تخم پياز تخم يونجه صحرائى خشخاش سفيد دوقو مغز حب القرطم تخم تره تيزك تخم زردك تخم شبت تخم كندنا تخم هليون حسك مربا از هريك ده درم مغز پسته مغز نارجيل مغز بادام شيرين مقشر مغز چلغوزه مغز حبة الخضر مغز حب القطن كنجد مقشر از هريك هفت درم دارچينى قرنفل اسارون سنبل الطيب بسباسه كبابه چينى سعد كوفى قرفة الطيب دارفلفل جوزبوا نارمشك عود قمارى عنبر اشهب زعفران از هريك يك مثقال مشك تركى يك دانك و نيم زنجبيل بوزيدان قسط شيرين مغز حب الزلم درونج از هريك دو درم عسل مصفى سه وزن ادويه بدستور مقرر معجون سازند حكيم مير محمد مؤمن كفته كه من معتادين افيون را درين معجون زعفران سه مثقال پنير مايهء شتر اعرابى پنج مثقال افيون ده مثقال بزر البنج سفيد ده مثقال داخل كردم و بدل سره سقنقور ماهى دو بيان بنهايت موافق يافتم قدر شربت از افيون دار از نيم مثقال تا يك مثقال و در نسخه ديكر اجزاى كه افروده شده زعفران سه مثقال افيون هشت مثقال بزر البنج سفيد يك مثقال است و بعضى اطبا بعوض بزر البنج و افيون ورق القنب ده مثقال ميكنند و بعضى بعوض ورق القنب چرس ميكنند و اكر سره سقنقور نباشد بدل آن ماهى روبيان پنج مثقال كنند و اكر حسك مربى نباشد حسك غير مربى داخل كنند
[ اسرار الاطبا بنسخه ديكر ]
اسرار الاطبا بنسخه ديكر منافع بسيار دارد و در سه باب بىنظير است در تقويت دل و دماغ و اوردن نشاط و محكم نمودن قضيب و اكر بعد از جماع استعمال نمايند از عرق النسا و مفاصل و نقرس و نقصان منى و از همه بيماريهاى عصبانى ايمن كرداند و اين نسخه بجنس نسخه قبل است با اندكى تفاوتى در عدد ادويه و بجاى درم مثقال است
صنعت آن
خولنجان شقاقل خصية الثعلب مصرى بهن سرخ بهن سفيد وج تركى تودرى سرخ تودرى سفيد لسان العصافير شاهتره از هريك سه مثقال حب بلسان عود بلسان فلفل سفيد تخم خرفه مقشر مغز تخم خربزه مغز تخم خيار مغز تخم كدو و تخم پياز و تخم شلغم تخم خشخاش تخم شبت انيسون تخم هليون حسك مربى از هريك ده مثقال مغز نارجيل مغز چلغوزه مغز پسته مغز كنجد مقشر از هريك هفت مثقال دارچينى قرنفل سنبل الطيب اسارون بسباسه كبابه چينى قرفه سعد كوفى دارفلفل جوزبوا عود قمارى عنبر اشهب زعفران از هريك يك مثقال مشك تبتى يك دانك و نيم زنجبيل بوزيدان قسط شيرين مغز حب الزلم درونج عربى از هريك دو مثقال يا سه وزن ادويه عسل مصفى سرشته معجون سازند شربتى از دو مثقال تا سه مثقال است و اكر مكيف خواهند زعفران را سه مثقال كنند و افيون هشت مثقال و برز البنج سفيد يك مثقال و بزر البنج سفيد يك مثقال اضافه نمايند
[ اسرار الاطباى كبير ]
اسرار الاطباى كبير كرده را كرم و قوى كرداند و منى بيفزايد و پشت را محكم كند و نشاط اورد و باه را زياده كند و دل و دماغ را قوت دهد و بدن را فربه كرداند و رنك را نيكو سازد و اعصاب را محكم كند و نعوظ اورد و در امر مجامعت نظير ندارد
صنعت آن
مغز پسته مغز فندق مغز بادام مغز حبة الخضراء مغز كردكان مغز چلغوزه مغز حب البطم خولنجان ماهى روبيا شقاقل بهمن سرخ بهمن سفيد تودرى زرد تودر سرخ زنجبيل كنجد مقشر دارچينى از هريك پنج درم سنبل الطيب سعد كوفى قرنفل كبابه چينى حب القلقل تخم كرز و تخم شلغم تخم ترب تخم پياز تخم اسپاست تخم هليون لسان العصافير درونج عقربى زرنباد از هريك سه درم جوزبوا بسباسه دواله دارفلفل از هريك دو درم خصيبة الثعلب نارجيل تازه مغز سر كنجشك مغز خشخاش از هريك ده درم قضيب كاو سوده سورنجان بوزيدان نعناع خشك از هريك چهار درم مايه شتر اعرابى زعفران مصطكى از هريك درمى عود خام دو درم ورق طلا سى عدد ورق نقره پنجاه عدد عنبر اشهب مشك خالص از هريك نيم مثقال عسل سه وزن ادويه بطريق معهود معجون سازند
[ اسرار الاطباى صغير ]
اسرار الاطباى صغير منى زياده كند كليه و مثانه را قوى كرداند و نسيان را نافع باشد و رنك رو را نيكو كرداند و دماغ را قوّت دهد
صنعت آن
مغز بادام مغز كردكان مغز حبة الخضرا مغز چلغوزه مغز حب الزلم مغز فندق مغز پسته مغز نارجيل تازه مغز حب القلقل خشخاش سفيد تودريين كنجد مقشر تخم جرجير تخم پياز تخم شلغم اسپست بهمنين زنجبيل دارفلفل كبابه قرفه دارچينى شقاقل خولنجان تخم هليون مساوى كوفته پخته بعسل سه وزن ادويه معجون سازند چنانچه رسم است شربتى دو درم
اسطوخودوس
بضم همزه و سكون سين مهمله و ضم طاى مهمله و سكون واو و ضم خاى معجمه و سكون واو و ضم دال مهمله و سكون واو و سين مهمله كفته شده كه لغت يونانى است و معنى آن حافظ الارواح است و به عربى انس بمد الف و ممسك الارواح و ضرم بضم ضاد معجمه و سكون راى مهمله و زهر الضرم كويند و اهل تنكابن تروم و بسريانى نحاوس نامند و آن نام جزيرهايست كه از آنجا مىآورند و در بعض لغات آن را رند و در بعض آن را كشته و بهندى دهارو و در بنكاله تنثيه نامند و آن كياهى است ربيعى و در جاهاى نمناك بسيار ميرويد و بركش شبيه ببرك صعتر و از آن درازتر و باريكتر و كلش مائل به سفيدى و يك ساق دارد و باريكسان و شاخدار نيز ديده شده و در بلندى كمتر از شبرى و به قدر ذرعى نيز ديده شده و قبهء آن متراكم مخروطى طولانى شبيه بجور مائل بسرخى و بنفشى تند طعم و رائحه و با اندك تلخى و تخم آن زرد رنك تيره شبيه به ارزن خورد و اندك پهنى ابن ماسويه كفته كه اسطوخودوس را تخمى است كه چون بدست بمالند و ببويند بوى كافور از آن آيد و طعم آن تلخ و تيز و مزاج آن كرم است در اول و خشك در دويم و مركب است از جواهر ارضى و نارى و بتقويت جوهر نارى خود تفيح سده نمايند و تلطيف مواد كند و رفع عفونات نمايند و همه اندام اندرونى را تقويت بخشد و آنچه نوشته درست است و چنين مشاهده شده و اسطوخودوس در بعضى بلاد هند و بنكاله نيز مىشود و ليكن آنچه درين بلاد بهم ميرسد بعضى سياه خاكسترى رنك و بعضى سفيد خش بىرعب و بىرائحه و كم طعم و بىتخم و ضعيف الخاطب و آنچه در بلاد ديكر مىشود نرم با اندك زغب و متصف باوصاف مذكوره كرم و خشك است در درجهء اول و كويند در اول درجه دويم و ابن تلميذ كفته كه يابس است در دويم و كويند مركب القوى است و اجزاى باردهء آن كمتر و اين قول بلكه قول دويم اقرب بصواب است محلل و ملطف و خالى مفتح سده و با قوت قابضه و مقوى بدن و دل و احشا و جميع قواى ظاهرى و باطنى و نافع است از براى عفونت اخلاط و طبيخ آن تا سه درم در امراض سينه و سعال نزلات از زوفاى خشك قويتر و مفرح و مسهل بلغم و سوداى غليظه و مقوى آلات بول و با قوت ترياقيه