باليده و نهايت بىريشه كه مانند آن هيچ جا نمىشود
* طبيعت تر و تازهء ان
در سيم كرم و در اول خشك و خشك آن در دوم خشك و با رطوبت فضليه
* افعال و خواص ان
مقوى قوت حافظه و هاضمه و معده و كبد و مفتح سدهء جكر و مبهي و محلل رياح غليظهء معده و امعا و مقطع بلاغم و رطوبات غليظهء چسپيده بسطح معده و امعا و غيرها و مجفف آنها و ملين طبع و مخرج خلط غليظ و رطوبات دماغي و حلق و برودت اعصاب و جهت فالج و كرم معده و يرقان سدى و تقطير البول حادث از برودت و ضعف آلات بول و اسهال كه از فساد غذا باشد و جهت رفع سموم حيواني و تسكين تشنكي بلغمي و با نبات و كندر جهت رفع مضرت ميوههاى تازه و رطوبت معده و با زردهء تخممرغ نيمبرشت جهت ازدياد مني و غلظت آن و با تربد مسهل رطوبات مفاصل و ساقين و معين قوت مسهلهء تربد و با خولنجان و پسته جهت تقويت باه از اسرار است و اكتحال آن جهت غشاوه و سبل و بياض و در دهان داشتن آن رافع تشنكي بلغمي و ضماد آن جهت تقويت اعضا و كزاز و رفع رياح و بواسير و اوجاع بارده و ورم بارد بلغمي و مائي و ريحي خصيه و سائر اعضا و با دو وزن آن حرمل اقوى است در تاثير و بدستور ماليدن سفوف خشك آن و كرم نكاهداشتن آن موضع كه هواى سرد بدان نرسد و بدستور با نصف وزن آن رازيانهء خشك نرم كوبيده پيخته و با زرنباد نيز مضر حلق مصلح آن عسل و روغن بادام مقدار شربت آن تا دو درم بدل آن دار فلفل است و جوارش و مرباى آن در قرابادين ذكر يافت و ضماد تر تازهء نرم سودهء آن جهت داء الثعلب و تحليل اورام ريحيه و باردهء مائيه و تسكين اوجاع بارده نافع و نوع كوهي آن قويتر و كويند چون آن را نرم بكوبند و بپزند و بر آب كوشت بپاشند و بخورند جهت دفع اوجاع مفاصل و امراض باردهء رطبه و اورام بارده نافع و بدستور طلاى خشك آن و يا آب تازهء آن و نيز نوع ديكر مىشود در هند و بنكاله كه آن را انبه سونتهه مىنامند و بوى انبهء خام از ان مىآيد اين نيز قريب به اول است در مزاج و خاصيت و تر و تازهء اين را اكثر ورق كرده با نمك و آبليمو پرورده بعد از طعام براى تقويت هاضمه و تغيير مزهء دهان اندكاندك مىخورند و خوشبو و لذيذ مىباشد و از نوع اول نيز تازهء آن را ورق كرده بدستور با نمك و آبليمو پرورده و يا خشك آن را كوبيده و پيخته با نمك و آبليمو خمير كرده اقراص مىسازند و بدستور تنقل مىنمايند
* زنجبيل الكلاب
* ماهيت ان
كياهى است برك آن شبيه ببرك بيد و بسيار زرد و شاخهاى آن سرخرنك و طعم آن تند و شبيه بزنجبيل و كشندهء سك و لهذا آن را زنجبيل الكلاب نامند و كويند نوعى از صعتر است
* طبيعت ان
در سوم كرم و در اول خشك
* افعال و خواص ان
ضماد تازهء تر آن جهت رفع كلف و آثار بسيار قوى الفعل و ضماد برك آن محلل اورام صلبه و خوردن آن جائز نيست و مولف اختيارات بديعي آن را فلفل الماء دانسته و از صفات آن ظاهر مىكردد كه غير آنست
* زنجفر *
بفتح زاى و سكون نون و فتح جيم و سكون فا و راء مهمله بفارسي شنكرف نامند
* ماهيت ان
معروف است و دو نوع مىباشد معدني و مصنوعي معدني آن را بيوناني مينون نامند و در معدن زيبق و طلا و مس تكون مىيابد و حجر الزيبق مىنامند و آن مانند عروقى سرخ اسرنجى رنك با كثافت است و بعضى اين را كبريت احمر دانستهاند و مصنوع آن از زيبق و كبريت است و بيوناني قبسابارى نامند بهترين آن قلمهاى بلند سرخ بسيار تيرهء آنست كه بوى كبريت از ان نبايد
* طبيعت ان
كرم و خشك در دوم و بعضى خشك در سوم و بعضى در دوم سرد دانستهاند
* افعال و خواص آن
قابض و جاذب و بعضى قوت قبض آن را زياده از جذب آن و بعضى بالعكس كفتهاند و از شادنج قابضتر و ذرور آن جهت قطع نزف الدم و تاكل دندان و اندمال جراحات و خشك نمودن رطوبت آنها و حكه و جرب و حصف و نمش و شپش