مهره نرد بريده استعمال مىنمايند و از خوردن اقسام زاجات سرفه مودى بسل و قروح اعضاى باطني و امعا و سحج عارض مىكردد علاج آن آشاميدن شير تازه دوشيده و كرهء تازه با شكر و شربت زوفا و مانند آنست
* فصل الزاى المعجمة مع الباء الموحدة *
* زباد *
بفتح زاى و با و الف و دال مهمله بهندى ميد بكسر ميم و سكون ياء مثناة تحتانيه و دال مهمله نامند
* ماهيت ان
نوعي از عطريات است سياه رنك مائل بسرخي و سيال از بلاد حبشه و اقاصى هند از حيوانى كيرند مشهور بزباد و آن حيوان را بفارسي كربهء زباد نامند و جثهء آن قريب بجثهء سك و كربهء بزرك صحرائى و با خطوط سياه و سر آن كوچك و چون آن را حركت بسيار دهند از ما بين دوران آن عضوى شبيه به پستان مائيتى بترشح برميآيد در غايت خوشبوئى و بيشتر خوراك آن حيوان سنبل تازه و علفهاى خوشبو است و در بلاد سردسير نمىماند و بهترين زباد سياه مائل بسرخى براق خوشبوئى و بدترين آن سفيد آنست و آن را مغشوش باطفار الطيب و مصطكى و خوشبوئيهاى ديكر مىكنند و امتحان خالص آن آنست كه بدست بمالند اكر بچسپد و بعد شستن دست بوى آن در دست بماند خالص است ديكر آنكه در ان حيوانات كوچك سرخرنك مانند مكس كوچك مىباشد و آنچه تحقيق شده آنست كه آن حيوان شبيه بكربه و درازتر از ان و نيرپوز آن يعنى دهن آن باريكتر و درازتر از كربه است و در بلاد حبشه و جزائر زيربادات بهم مىرسد و اكثر مردم آن حيوان را در قفس نكاه مىدارند و به آن بازى مىكنند و بعضى رام مىشوند و رنك آن سفيد مائل بزردى است و در زير بيخ دم آن برآمدكى شبيه بنافه و به قدر جوز كوچكي است و در ان پنج شش سوراخ مىباشد و از هفت روز تا پانزده روز يك بار از ان نافه زباد به عمل مىآورند و از يك و نيم مثقال تا دو مثقال زياده به عمل نمىآيد و بعضى كه راماند دم آن را بلند كرده زباد از ان مىكيرند و بعضى كه وحشىاند دم آن را از قفس بيرون آورده از ان زباد مىكيرند بدين طريق كه صدفى را بآهستكي بران نافه مىمالند و آن نافه را بملايمت مىفشارند از ان زباد برميآيد و آنچه از نر آن به عمل مىآيد بهتر است از مادهء آن زيرا كه منفذ بول ماده بالاى آن نافه است و قدرى از بول آن به آن زباد ممزوج مىكردد و لهذا كسانى كه از ان آكاهاند آن را ناشسته به كار نمىبرند و طريق غسل آن آنست كه در ظرفى كرده اولا سه دفعه به آب سرد مىشويند و بعد از ان سه بار ديكر به آب كرم و سه بار ديكر به آب سرد كه نه بار باشد و بايد كه بهر بار آب بسيارى بران ريزند و بدست خوب برهمزنند پس زباد را به كف دست از روى آب بكيرند و بكنار صدفى پاك نمايند تا تمام آن برداشته شود و باز بدستور در ظرفى كرده آب بسيار بران ريزند و برهمزنند و از روى آب بركيرند آن هنكام زباد نرم و صافي در آب كرم نرم و رقيق و در آب سرد منجمد مىكردد پس سه بار در آبليمو بشويند تا بوى بدان زائل كردد پس سه بار ديكر به آب سرد و از كرپاسى بكذرانند و سه بار با كلاب بشويند پس در اندرون كاسهء چيني ماليده شبها بر روى كلهاى خشبوى مانند ورد احمر و يا ورد ابيض يا ورد اصفر و يا بهار نارنج و يا كل ياسمين و امثال اينها معكوس بكذارند و روزها پارچهء پاكيزهء صفيقي بر سر آن بسته در آفتاب كذارند تا هر مقدار كه خواهد پس اندكي از ان را با قدرى عطر كلاب و اكر حاضر نباشد با كلاب ممزوج نموده به كار برند و اين بهترين طريق غسل و استعمال آنست
* طبيعت آن
در سوم كرم و در يبوست معتدل
* افعال و خواص آن
منشف و بغايت مفرح و مقوى دل و حواس و آشاميدن يك قيراط آن با ادويهء مناسبه و با شراب تفريح آورد و جهت رفع غشي و خفقان و توحش و جنون و درد فم معده و مقعده نافع و نيم درم آن با قدرى زعفران و مرق كوشت مرغ فربه جهت تسهيل ولادت مجرب دانستهاند