تر و تازكي آن را بخورند و چون خشك كردد نخورند و بيخ آن به شكل پياز و رنك آن سياه و چون پوست سياه آن را جدا كنند مغز آن سفيد مانند پياز باشد و طعم آن شيرين و پرآب و بعضى آن را حندقوقا كفتهاند
* فصل الذال مع النون *
* ذنب الخيل *
بفتح ذال معجمه و نون و باء موحده و الف و لام و فتح خا و سكون ياء مثناة تحتانيه و لام و در شام مشهور بذنب الفرس است
* ماهيت ان
دو نوع مىباشد يك نوع نباتى است كه در قرب آبها و خندقها بسيار مىرويد و شاخهاى آن مجوف و بسيار و مائل بسرخي و با خشونت و پركره و كرههاى آن بهم متصل و برك آن باريك شبيه بدم اسپ و برك اذخر و بر اشجار مجاور خود مىپيچد و تا بالاى درخت مىرود و از ان آويخته مىشود شبيه بدم اسپ و بيخ آن خشبي صلب و بى كل و ثمر مىباشد و بعضى كويند كل آن ما بين سفيدى و كبودى و قوت آن مدتها باقي مىماند و نوع ديكر آنكه اطراف آن كوتاه تر از اطراف نوع اول و از ان سفيدتر و ابو حنيفه كفته لحية التيس است و در زمين عرب بسيار و عصارهء آن در معدن آن منجمد و خشك نشود تا آن را بر زمين ديكر نقل نكنند و در كتاب حشايش آورده كه آن را كرفس كوهي نامند
* طبيعت ان
در اول دوم سرد و در آخر آن خشك
* افعال و خواص ان
قابض و بيلذع و قاطع نزف الدم و نفث الدم زنان و جهت سرفهء مزمن و امراض سينه و عسر النفس حار و استسقا و ورم حار جكر و اقسام اسهالات حاره هنكامى كه تپ نباشد و قرحهء امعا و جراحت مثانه و كثرت شرب آن جهت التحام فتق و التيام رودهء مقطوع مؤثر شربا و حقنة و ضماد آن جهت التيام جراحات عظيمه و عصب مقطوع و قيلهء امعا و ورم مقعده و اورام حارهء اعضا و سعوط عصارهء آن جهت رفع رعاف نافع مقدار شربت آن يك درم و مولد سودا مصلح آن شكر و روغن بادام بدل آن انجبار و صاحب اختيارات كفته كه نوعى از لحية التيس است و بسيار استعمال آن مرخي اعصاب و مصلح آن بنفشه و ضماد نوع دوم آن با سركه جهت جراحات خبيثه و اورام مقعده و كبد و استسقا مفيد است
* ذنب الخروف *
بفتح خاء معجمه و ضم را و سكون واو و فا
* ماهيت ان
كياهى است بيخ آن باريك و شاخهاى آن سفيد و مجوف و برك آن از هم دور شبيه ببرك راسن و كل آن زرد شبيه بكل رشاد برى و تخم آن باريك و طعم جميع اجزاى آن مائل بتلخي و تندى و با اندك لزوجت و در شام خصوصا بيت المقدس كثير الوجود
* طبيعت ان
در آخر دوم كرم و در سوم خشك و كفتهاند در آخر دوم كرم و خشك است و با رطوبت فضليه
* افعال و خواص ان
آشاميدن آن مسكن مغص و محلل رياح و قاطع خون و رافع سپرز و دافع اذيت كزيدهء كلب و بدستور ضماد آن بر موضع كزيدهء آن و قطور عصارهء برك آن و بدستور ضماد سائيدهء آن جهت رفع بياض چشم مجرب دانستهاند
* ذنب السبع *
بفتح سين مهمله و ضم باء موحده و عين مهمله
* ماهيت ان
كياهى است ساق آن به قدر دو ذرع و اسفل آن مثلث و اعالي آن مستدير بر خارهاى نرم از هم دور و برك آن شبيه ببرك كاوزبان و مزغب و از ان كوچكتر و مائل بسفيدى و اطراف آن خاردار و در سرهاى آن چيزى مستدير و مزغب و بنفش رنك و جسمى در وسط آن رسته مانند پشم و قوت آن تا سه سال باقي مىماند
* طبيعت ان
در اول كرم و در دوم خشك با رطوبت لزجه و قوت قابضه و بعضى سرد دانستهاند
* افعال و خواص ان
جهت رفع اورام بيعديل و جهت التيام جراحات و تسكين درد مفاصل و چون بيخ تازهء آن را بخراشند و رطوبتى كه از ان برآيد بر عضو مولم بمالند تسكين دهد در حال و بيخ آن جهت استحكام استخوان