تكون مىيابد
* طبيعت ان
حار حاد قريب بذراريح است لهذا ديسقوريدوس و جالينوس در دراريح ذكر كردهاند
* افعال و خواص ان
ضماد مدقوق آن جهت انفجار دمل و اورامى كه حاجت بشكافتن باشد و ازالهء كلف و مجروح كردن هر عضو كه خواهند آن را مجروح كنند عجيب الاثر و يك مثقال آن كشندهء انسان و اعراض خورندهء آن مانند اعراض خورندهء ذراريح و معالجهء اين نيز قريب بدانست
* دود الخل *
بفتح خاء معجمه و تشديد لام بفارسي كرم سركه نامند
* ماهيت ان
كرمى است زردرنك باريك كه در سركه تكون مىيابد
* افعال و خواص آن
سعوط آن جهت كرمي كه در دماغ تكون مىيابد قوى الاثر و ضماد آن رادع و محلل و مقوى اعضا است
* دود الزبل *
بكسر زاى معجمه و سكون باء موحده و لام
* ماهيت آن
كرمى است زردرنك و كوچك كه در سركين و مزبله بهم مىرسد
* طبيعت آن
كرم و تر
* افعال و خواص ان
تكرار ضماد مطبوخ آن در روغن زيتون كهنه تا كه پخته و مهرا شود جهت فرطه كه ريختن موى تمام سر و مقدمه كچلي است و داء الثعلب مجرب و ماليدن روغن آن جهت بواسير و امراض مقعده مفيد *
* دوسر *
بضم دال و سكون واو و فتح سين مهمله و بشين معجمه نيز آمده و راء مهمله در آخر
* ماهيت ان
نباتى است مانند كندم و در مزرع آن مىرويد و از ان درازتر و درشتتر و دانهء آن باريكتر و خوشهء آن متفرق و پوست آن سياه و بعضى سرخ نيز و در هر خوشه دو غلاف و يا سه به شكل فتيله و دانه آن در ميان پردهاى غلاف آن و خوش طعم مائل بشيريني و بشيرازى تخم آن را كركاس نامند
* طبيعت ان
كرم در اول و خشك در دوم و بعضى سرد دانستهاند
* افعال و خواص آن
منضج و محلل و مجفف و ملين اورام صلبه و دو درم آن مسهل و مخرج اقسام كرم معده و ضماد آن با آرد كندم جهت غرب غير منفجر و مضوغ آن جهت غرب منفجر و اكتحال آن با تشميزج و نبات مصرى جهت تحليل دانهء كه در چشم برآمده باشد و ضماد آن بتنهائي جهت جرب و ابتداى اورام صلبه و داء الثعلب نافع مضر انثيين مصلح آن كثيرا مقدار شربت آن تا دو درهم است
* دوقس *
بضم دال و سكون واو و ضم قاف و سين مهمله لغت يوناني است
* ماهيت ان
سه قسم است قسمى برك آن شبيه ببرك رازيانه و از ان كوچكتر و باريكتر و ببلندى شبرى و كل آن چتردار مانند كشنيز و سفيد و ثمر آن سفيد و تندبو و مزغب و منبت آن مواضع سنكلاخ و آفتابرو و تخم آن را قميله و نبات آن را حشيشة البراغيث و بلغت ديلمي كيكداش نامند و قسمى ديكر شبيه بكرفس و خوشبو و تند كه زبان را مىكزد و تخم آن شبيه بانجدان و بىبو و قسمى ديكر برك آن شبيه بكشنيز و كل آن سفيد و چتردار مانند كل زردك و تخم آن شبيه بزيره و با تندى و بيخ آن در طعم شبيه بزردك و بغلظت انكشتى و برك آن بيزغب و جالينوس دوقوودوقس را يك دانسته و ديسقوريدوس از اصناف زردك برى شمرده و حكيم مير محمد مؤمن نوشته كه اين بتحقيق اقرب است و من اقسام آن را مشاهده نمودهام و بهترين اقسام قسم اول است
* طبيعت ان
در سوم كرم و خشك
* افعال و خواص آن
مسكن سرفهء مزمن و مغص و مدر حيض و بول به قوت و مسقط جنين و با شراب جهت نهش رتيلا و ضماد آن جهت تحليل اورام بلغميه و ادرار بول و حيض و بدستور برك آن اما ضعيف العمل و بيخ قسم اول آن جهت رفع سميت سموم مشروبه و تخم آن محلل نفخ و رياح و معين بر هضم و آشاميد طبيخ آن جهت تنقيهء سينه و اخراج اخلاط آن بنفث و تحليل مواد غليظه از امعا و استسقاى ريحي و مقوى فعل آن تخم كرفس و مقدار شربت آن دو مثقال