سرخ مىباشد و تعليق آن جهت رفع فزع مؤثر و كويند چون بچهء آن را با زعفران و امثال آن زرد كنند نحوى كه در حين رنك كردن مادر و پدر او نبينند جهت رفع زردى بچهء خود سنك يرقان را بآشيان خود آورند آن سنك جهت يرقان مفيد و در حجر الخطاطيف ذكر يافت و چون سر ماده و نر آن را هر دو به آتش سوخته در شراب قومى كه شراب مىخورند اندازند سكر نياورد *
* خطمى *
بفتح خاء معجمه و سكون طاء مهمله و كسر ميم و يا و بكسر خا نيز آمده اسم او بيوناني مشتق از اسم كثير المنافع است
* ماهيت ان
كياهى است معروف و از انواع خبازى شمردهاند و كل آن سفيد و سرخ و الوان مختلف و بهترين همه سفيد و آنچه بيكل باشد خطمي نيز نامند و نوع ارغواني كبود آن را بهندى خيرو نامند
* طبيعت ان
جالينوس سرد و تر دانسته و شيخ الرئيس كرم باعتدال كفته و تخم و بيخ آن را در قوت مانند كل آن و از ان بسيار قويتر و تجفيف آن بيشتر و لطيفتر و ديكران معتدل القوى و مائل بسردى و ترى دانستهاند
* افعال و خواص و منافع آن
محلل و منضج و رادع و مرخي و ملين و كل آن ضعيفتر از تخم و برك و ساق آن و ضماد برك آن جهت اورام دماغ و بيخ كوش و تهبج و نفخهء اجفان و التيام قروح و تسكين وجع اورام و تحليل آنها و خنازير و نضج خراجات و دمل و ورم پستان و مقعده و جراجات و حزاز و شكستكي اعضا و عرق النسا و مفاصل كه همه از كرمي باشد و با روغن زيتون جهت كزيدن هوام و سوختكي آتش و با پيه مرغابي جهت درد مفاصل و عرق النسا و رعشه و بادويهء مناسبه و روغنها جهت ذات الجنب و ذات الرئه و ضماد پختهء آن با روغن بغايت منضج اورام حاره سريع الاثر و نطول آن جهت نرم داشتن موى و جلوس در طبيخ آن جهت ورم مقعده و انضمام فم رحم زنان عقيم مفيد و تخم كوبيدهء آن جهت سنك كرده و لعاب خام آن با شكر نيم كرم نموده جهت سرفهء حار و رفع نفث الدم بسبب قوت قابضه كه دارد و ضماد آن با سركه به شرط آنكه در آفتاب نهنشينند جهت رفع بهق و با روغن زيتون و سركه جهت سموم حيواني و چون بكيرند يك جزو از ان باد و جزو خرما و با سركه بسرشند جهت تحليل اورام بغايت مجرب و خائيدن آن جهت تسكين عطش و چون تخم آن را با صمغ عربي مساوى الوزن طبخ نمايند و دست و پا را مكرر به آن بشويند جهت رفع شقاق و تقشر جلد كف دست و پا نافع و طلاى مطبوخ آن بر سم اسپ جهت رويانيدن آن و پوست بيخ آن بغايت ملين و قوى التحليل و آشاميدن طبيخ سه درهم آن جهت رفع زحير و قولنج و سدهء امعا و قرحهء آن و اسهال صفراوى و حرقة البول و امعا و ورم آن و اسهال ردى و بدستور تخم آن جهت امراض مذكوره و با شراب جهت عسر البول و تفتيت حصاة و فضلات خام مثانه و عرق النسا و شقاق عضلات و مضمضه بطبيخ آن با سركه جهت درد دندان حار و چون بيخ آن را كوبيده در لته بسته در آب كذارند و در زير آسمان شب نكاه دارند چندانكه آب منجمد كردد طلاى آن جهت رفع تهبج پلك چشم مؤثر و جهت سرفهء حار و نفث الدم مجرب و طبيخ آن نيز همين اثر دارد و جلوس در طبيخ آن جهت تحجر مفاصل و صلابت اعضا و اغتسال موبدان مانع تشقق آن و نيز ضماد بيخ مسحوق مطبوخ آن با پيه خوك و روغن سوسن و آرد باقلا جهت تعقد مفاصل و تحليل اورام صلبه نافع و حقنه بطبيخ آن جهت امراض امعاى مذكوره و غير آن و طلاى طبيخ آن جهت كزيدكى زنبور عسل و با عسل جهت رفع مضرت كزيدكى هوام و حمول آن با پيه بط يا مرغابي و صمغ البطم جهت ورم رحم و انضمام فم آن مجرب مضر معده مصلح آن عصارهء زرشك و عسل و رازيانه و كويند مضر رئه مصلح آن عسل است مقدار شربت از جرم آن يك مثقال و از طبيخ آن تا سى مثقال بدل آن خبازى و صمغ خطمى كه در هنكام كرمى هوا از درخت آن مىكيرند و زرد و سرخ رنك مىباشد جهت تسكين عطش و حبس بطن و قئ صفراوى مجرب كفتهاند