ضمادا و روغن آنكه بدستور روغن كل ترتيب دهند مخدر و مسكن دردهاى حار و اورام و جهت نزله و سرفهء حار شربا و تسكين درد كوش و تحليل ورم حار آن قطورا مفيد و آب مطبوخ برك آن با عسل كه آب خشخاش نامند جهت منع نزلات و سرفه و اسهال مزمن لعوقا نافع خصوصا باقاقيا و عصارهء لحية التيس و آب مطبوخ آن نطولا جهت رفع بيخوابى و سائيدهء كنكرهء آن با آرد جو جهت حمره و اورام حاره ضماد او طبيخ بيخ آن جهت جكر عليل و ترقيق خلط غليظ معده شربا مفيد و چون برك نازك تازهء نو رستهء آن را در آب طبخ دهند مانند بقول ديكر و با روغن و پياز بريان نموده تناول نمايند تفريح و تنويم آورد و حبس اسهال نمايد و بدل خشخاش كاهو است
* خشخاش برى
* ماهيت آن
خشخاش اسود است و برك آن خشنتر و زغب و تشريف آن زياده از خشخاش بستانى و كل آن ملون بالوان سرخ و بنفش و سياه و كبود و غيرها و تخم آن سياه و باصطلاح اطباى سابق افيون عصارهء آنست و باصطلاح جديد افيون لبن آن
* طبيعت ان
در آخر سوم سرد و در دوم خشك
* افعال و خواص آن
در جميع افعال برك و تخم از بستاني قوىتر و جهت حرارت جكر و سيلان رحم نافع و طبيخ بيخ آن در اب كه بنصفه برسد جهت عرق النسا مفيد مضر دماغ مصلح آن رازيانه مقدار شربت از جميع اجزاى آن به قدر نصف شربات اجزاى بستانى و از تخم آن يك مثقال بدل آن كاهو برى است در اكثر مواد *
* خشخاش منثور
بفتح ميم و سكون نون و ضم ثاء مثلثه و سكون واو و راء مهمله و منثور از ان جهت نامند كه برك كل آن زود مىريزد و آن قسمى از خشخاش برى است و برك آن شبيه ببرك تره تيزك و رازيانه و با خشونت و مائل بسفيدى و ساق آن خشن و قبهء كوزهء آن كوچك شبيه بقبهء شقايق و در قوت از خشخاش بستانى قويتر و از خشخاش سياه ضعيفتر
* خشخاش زبدى *
بفتح زاى معجمه و باء موحده و كسر دال مهمله و ياء نسبت
* ماهيت ان
كياهى است بسيار سفيد و سبك و ساق آن به قدر ذرعي و برك آن بسيار ريزه و دراز و بيخ آن باريك و ثمر آن متصل ببرك آن و سفيد و مستعمل و چون جميع اجزاى آن سفيد و سبك مانند زبد است لهذا زبدى ناميدهاند و در وسط تابستان مىرسد
* طبيعت ان
بغايت كرم و تند و مانند جبلاهنك و از جملهء سموم است
* افعال و خواص ان
مقئ و مسهل قوى و جهت تنقيهء دماغ و دفع بلغم و صرع با ماء القراطن بقئ و تخم آن تا يك درم جهت اسهال بلغم مفيد و زياده از ان مستعمل نيست زيرا كه بسبب سميت قتال است و معالجهء كسى كه آن را خورده باشد معالجه جبلاهنك است
* خشخاش مقرن *
بضم ميم و فتح قاف و راء مشدده و سكون نون و آن را خشخاش بحرى نيز نامند جهت آنكه اكثر كنار درياها و اماكن خشنه مىرويد
* ماهيت ان
كياهي است سفيد و مزغب و با زوايد مانند اره و برك آن شبيه ببرك قلومس و كل آن زرد و ثمر آن شبيه بشاخ كاو و منحنى و ازين جهت مقرن ناميدهاند و در جوف آن دانها مانند حلبه و كوچكتر از ان و غير جبلاهنك است چه دانهء آن زرد است و دانهء اين زرد نيست و بعضي مردم كمان غلط بردهاند كه شياف ماميثا مستخرج از نبات آنست و وجه غلط ايشان مشابهت برك اينست با برك آن
* طبيعت ان
در سوم كرم و خشك
* افعال و خواص آن
آشاميدن آن با ماء العسل جالى و مقطع اخلاط بقئ و اسهال و اكتحال كل آن بازيت جهت تنقيهء جراحات و خشكريشهء آنها و آشاميدن يك مثقال از تخم آن مسهل قوى اخلاط لزجه و طبيخ بيخ آن جهت علل باردهء جكر و عرق النسا و ترقيق اخلاط غليظهء لزجه نافع