هستند كه به دلخواه و سليقه و رأى و قياس عمل كنند تا آنكه شيطان به درون آنها راه مىيابد ، چه آنان اهل ايمان در علم قرآن را نزد خدا ، كافر قلمداد كردهاند و گمراهان در علم قرآن را نزد خدا ، مؤمن تلقّى كردهاند و بسيارى از امور حلال را حرام و بسيارى از امور حرام را حلال گردانيدهاند . اين است اصل ميوهء هوى و هوس ايشان و حال آنكه رسول خدا پيش از مرگش به آنها سفارش كرده بود و آنها در برابر گفتند : پس از آنكه خداوند عزّ و جلّ رسول خدا را از ما ستاند بر ما رواست كه بدان چه مردم خواهند عمل كنيم و اينك خداوند ، پيامبر را از ما گرفته ، پيامبرى كه به ما سفارش كرده و فرمانمان داده ، اگر چه خواست مردم مخالف نظر خدا و رسولش باشد .
و هيچ كس بر خدا جسورتر و گمراهى او آشكارتر نيست از كسى كه اين روش را در پيش رو بگيرد و پيش خود چنين پندارد كه اين كار براى او رواست . به خدا سوگند حق خداست بر مردم كه او را در زمان زندگى محمّد صلّى اللَّه عليه و إله و سلّم و پس از مرگ او فرمانش برند و پيروىاش كنند . آيا كسى از اين دشمنان خدا كه با محمّد صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم اسلام آورده مىتواند گمان كند كه پيامبر به قول و رأى و قياس خود عمل مىكرد ؟ اگر بگويد آرى بر خدا دروغ بسته و در گمراهى ژرف افتاده است ، و اگر بگويد نه هيچ كس نبايد به رأى و دلخواه و قياس خود عمل كند و چنين كسى عليه خود اعتراف كرده و او از كسانى است كه گمان مىكند خداوند پس از مرگ رسول صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم خدا اطاعت و پيروى نمىشود و حال آنكه خداوند مىفرمايد :
وَ ما مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَ فَإِنْ ماتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلى أَعْقابِكُمْ وَ مَنْ يَنْقَلِبْ عَلى عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئاً وَ سَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ
« 1 » . اين از آن روست كه بدانيد خداوند در زمان حيات و ممات محمّد صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم اطاعت و پيروى مىشود ، و همان گونه كه هيچ كس از مردم در زمان حيات محمّد صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم نمىتوانسته به هوس و رأى و قياس مخالف با محمّد صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم عمل كند ، در زمان مرگ او نيز
هامش
( 1 ) « و محمّد ، جز فرستادهاى كه پيش از او [ هم ] پيامبرانى [ آمده و ] گذشتند ، نيست . آيا اگر او بميرد يا كشته شود ، از عقيدهء خود بر مىگرديد ؟ و هر كس از عقيدهء خود بازگردد ، هيچ زيانى به خدا نمىرساند ، و به زودى خداوند ، سپاسگزاران را پاداش مىدهد » ( سورهء آل عمران / آيهء 144 ) .