و با دست خود اشاره به گروه مردم كرد و سپس فرمود :
إِنْ هُمْ إِلَّا كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِيلًا
« 1 » .
نظر امام باقر عليه السّلام پيرامون خليفهء اوّل و دوّم
[ 340 ] حنان بن سدير از پدرش روايت مىكند كه گفت : از امام باقر عليه السّلام پيرامون آن دو نفر [ خليفه اول و دوم ] پرسش كردم . حضرت فرمود : اى أبو الفضل ! پيرامون آن دو از من چه مىپرسى ؟ به خدا سوگند هرگز كسى از ما نمرده مگر آنكه خشم آن دو را در سينه داشته و اكنون كسى از ما نيست مگر آنكه از آن دو خشم دارد ، و اين همان است كه سالخوردگان ما به كودكانمان سفارش مىكنند ، چه ، آن دو به حقّ ما ستم ورزيدند و از پرداخت سهممان جلو گرفتند و نخستين كسانى بودند كه بر گردن ما سوار شدند و در اسلام رخنهاى را به روى ما گشودند كه هرگز بسته نگردند تا آن گاه كه قائم ما قيام كند و سخنگوى ما سخن آغازد . سپس فرمود : هان به خدا سوگند كه اگر قائم ما قيام كند يا سخنگوى ما سخن آغازد از كارهاى آن دو چيزهايى را هويدا سازد كه تا آن هنگام پنهان بوده است و كارهايى از آن دو را بپوشاند كه تظاهر به آن مىكردهاند . به خدا سوگند هيچ بلا و گرفتارى بنيان نهاده نشد و بر سر خاندان ما نيامد مگر آنكه آن دو پايهء آن را شالوده ريختند ، پس نفرين خدا و فرشتگان و همهء مردم بر ايشان .
ارتداد مردم پس از پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم
[ 341 ] نيز حنان از پدرش و او از امام باقر عليه السّلام روايت مىكند كه فرمود : همهء مردم پس از پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم از دين برگشتند جز سه نفر . عرض كردم : آن سه نفر چه كسانى بودند ؟
فرمود : مقداد بن اسود ، ابو ذر غفارى و سلمان فارسى كه رحمت خدا و بركاتش بر ايشان باد . آن گاه پس از گذشت زمان كوتاهى مردمان ديگرى هم از مسأله آگاه شدند ، و فرمود :
هامش
( 1 ) « آنها نيستند مگر همچون چهارپايان يا حتّى گمراهتر » ( سورهء فرقان / آيهء 44 ) .