سخن پروردگار كه :
سُبْحانَ رَبِّكَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمَّا يَصِفُونَ
« 1 » ، و آفريننده پيش از آفريده بود ، و اگر نخستين چيزى كه آفريده چيزى باشد از چيزى ديگر هرگز انقطاعى نمىداشت و در اين صورت پيوسته چيزى با او باشد و بر آن پيشى ندارد ولى او بود و جز او با او نبود ، چيزى را آفريد كه همهء چيزها را از آن آفريد و آن آب بود كه همهء چيزها را از آن آفريد ، و اصل هر چيز را از آب به آب پيوست ، و براى آب اصلى به چيز ديگر نپيوست كه او را بدان منسوب سازد ، و باد را از آب آفريد ، و سپس باد را بر آب چيره ساخت ، و باد متن آب را شكافت تا از آن كفى برجهيد به آن اندازه كه خواست برجهد و از آن كف ، زمينى سپيد و پاك آفريد كه در آن ترك و سوراخ و بلندى و پستى درخت نبود ، سپس آن را فراهم آورد و بالاى آب نهاد ، سپس خدا آتش را از آب آفريد و آتش ، متن آب را شكافت تا از آب دودى برخاست آنقدر كه خداى مىخواست به آسمان برخيزد ، و از آن دود آسمانى آفريد روشن و پاك كه نه تركى در آن بود و نه سوراخى و اين است مقصود از فرمودهء پروردگار كه :
السَّماءُ بَناها * رَفَعَ سَمْكَها فَسَوَّاها * وَ أَغْطَشَ لَيْلَها وَ أَخْرَجَ ضُحاها
« 2 » . امام عليه السّلام مىفرمايد : نه خورشيدى بود ، نه ماهى ، نه اخترى و نه ابرى ، و سپس آن را درهم پيچيد و روى زمينش نهاد ، و سپس اين دو آفريده را به هم پيوند داد و آسمان را پيش از زمين برافراشت و اين است مفهوم سخن پروردگار كه :
وَ الْأَرْضَ بَعْدَ ذلِكَ دَحاها
« 3 » . آن عالم شامى گفت : اى ابا جعفر !
أَ وَ لَمْ يَرَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ كانَتا رَتْقاً فَفَتَقْناهُما
« 4 » ، امام عليه السّلام فرمود : شايد تو پنداشتى كه آنها به هم چسبيده بودند و از يك ديگر جدا شدند ! او در پاسخ گفت : آرى . امام عليه السّلام فرمود : از خدايت آمرزش بخواه ، زيرا بر پايهء سخن پروردگار هر دو بسته بودند ، مىفرمايد : آسمان بسته
هامش
( 1 ) « منزّه است پروردگار تو ، پروردگار شكوهمند ، از آنچه وصف مىكنند » ( سورهء صافات / آيهء 180 ) .
( 2 ) « آسمانى كه [ او ] آن را برپا كرده است ، سقفش را برافراشت و آن را [ به اندازه معيّن ] درست كرد و شبش را تيره و روزش را آشكار گردانيد » ( سورهء نازعات / آيهء 27 و 28 ) .
( 3 ) « و پس از آن ، زمين را با غلتانيدن گسترد » ( سورهء نازعات / آيهء 30 ) .
( 4 ) « آيا كسانى كه كفر ورزيدند ندانستند كه آسمانها و زمين هر دو به هم پيوسته بودند ، و ما آن دو را از هم جدا ساختيم » ( سورهء انبياء / آيهء 30 ) .