حكم به ثبوت محمول براى موضوع يا به نفى از موضوع . و قضيه خواه كاذب باشد يا صادق ، دو قسم است :
1 . قضيهاى كه مؤلف از موضوع و محمول به حمل ذاتى و اتحادى باشد .
2 . قضيهاى كه مؤلف از موضوع و محمول به حمل عرضى و اتصافى باشد ، و اين بر چهار قسم است :
الف - موضوع و محمول هر دو ذهنى باشند .
ب - موضوع و محمول هر دو شىء خارجى باشند .
ج - موضوع ذهنى و محمول خارجى باشند .
د - موضوع خارجى و محمول ذهنى باشد .
هريك از اقسام قضيه كه اثبات شىء براى شيئى يا نفى شىء از شىء است ، اگر مطابق واقع و نفس الأمر و وضع الهى باشد صادق است ، و اگر مطابق نيست كاذب است .
وى همچنين تأكيد مىكند كه موضوع و محمول بايد شىء باشند ، خواه ذهنى باشند يا خارجى ، و محال است عدم محض و لاشىء مطلق باشد .
مصنف - ره - در تحقيق قضيه بما هى قضيه سه شرط قائل است :
1 . تغاير ميان موضوع و محمول به مغايرت ما .
2 . قضيه به حسب طبيعت و ماهيتش مفيد خبر بوده ، محتمل الصدق يا كذب باشد ، هرچند به حسب فرد ما بديهى باشد .
3 . موضوع و محمول هر دو شىء باشند بوجه ما نه لاشىء محض .
عام و خاص ، كلى و جزئى
مصنف قائل است كه مصداق مفهوم عام بما هو عام اعم از مصداق مفهوم كلى بما هو كلى است ، و دليل آن را چنين بيان مىكند كه مصداق مفهوم عام بما هو عام هم بر نفس نسبت شامل غير محموليه صادق است و هم بر نسبت شامل محموليه ، يعنى نسبت محموليت عام بر كثيرين ، و هم بر امر متصف به اين نسبتها . و مصداق مفهوم كلى بما هو