تأملات فلسفى در جهان اسلام ، در روايات صادره از اهل بيت عصمت و طهارت - عليهم السلام - ريشه دارد ؛ و همين امر موجب مىشود كه در محيط پيروان اهل بيت عصمت و طهارت - عليهم السلام - و كشور شيعهنشين ايران ، چشمهء انديشههاى فلسفى و تجربيات عرفانى همواره سارى و جارى باقى بماند . ما در اينجا به اين مسألهء مهم و اساسى نمىپردازيم كه با أفول ستارهء فلسفه در مغرب جهان اسلام پس از مرگ ابن رشد ، خورشيد حكمت اشراقى در مشرق جهان اسلام با نشر آثار سهروردى درخشيدن گرفت ، همين اندازه يادآور مىشويم با تشكيل حكومت سلسلهء صفويه در ايران كه بهطور رسمى آيين تشيع را ترويج مىكرد ، شجرهء حكمت و فلسفه اسلامى بار ديگر بارور گشت و ثمرات نيكو و شيرين داد . البته نبايد فراموش كرد كه تاريخ تشيّع از هنگامى كه در زمان پيغمبر - صلّى اللّه عليه و آله - با نام شيعهء على - عليه السلام - به ظهور رسيد تا تشكيل دولت صفوى در ايران ، يعنى حدود مدّت نه قرن بعد از آن ، يكى از طولانىترين و پرجاذبهترين فصول تاريخ اسلام را آشكار مىسازد .
مذهب تشيّع داراى تاريخ پرماجرا و نشيب و فرازهاى فراوانى است كه هم ناكامى داشته و هم به كاميابيهايى دست يافته است . درست است كه در خلال تاريخ تشيّع ناكاميها فراوان بوده است ، ولى كاميابيها و پيروزيهاى پيروان تشيّع ، چه در زمينههاى علمى و فرهنگى و چه در زمينههاى سياسى ، نيز بسيار مهم و به ياد ماندنى است . در زمينهء پيروزيهاى سياسى مىتوان به وقايع و جريانهاى زير اشاره كرد كه عبارت است از :
1 - دولت زيديه در مازندران ؛
2 - سلسلههاى علويان در مراكش و يمن ؛
3 - دولت فاطميان در مصر ؛
4 - رهبران شيعى آل بويه در بغداد ؛
5 - نهضت حسن صباح و پيروان او .
آنچه ذكر شد ، يكى از هزار ، و مشتى از خروار به شمار مىآيد .
در زمينههاى فكرى و فرهنگى ، فعاليتهاى پيروان تشيّع آنچنان متنوع و گسترده
احياى حكمت ( مشتمل بر طبيعيات ) ( فارسى ) — صفحة 22
مساهمون: عليقلى ابن قرچغاى خان
ص٢٢