دماغ و مضمضه او جهت استحكام لثه و امراض دندان و طلاى او جهت اصلاح ناخن و آشاميدن او جهت قطع بخارات كريهه و بوى دهان و [ دفع ] رمد بارد ، نافع .
مصدع محرور و مصلحش كزبره و قدر شربتش ، دو مثقال و بدلش سليخه و در بوى دهان ، كبابه .
[ 174 ]
ارِقيطُون :
معرَّب از ارقيثون يونانى و آن نباتى است مزغب ، ساقش مربّع و سست و قريب به ذرعى و برگش مايل به استدارت و اكليل او ، مايل به سرخى و تخمش به قدر زيره و از آن كوچكتر و سياه و تند طعم و بيخش نرم و سفيد و شيرين .
دوّم ، گرم و خشك و لطيف و جالى و مجفِّف و در امراض دهان [ و دندان ] و درد سينه و نفث مِده و تسكين درد مفاصل ، بىعديل و نيم رطل از طبيخ او جهت عسر البول و عرق النسا و ضماد او جهت سوختگى آتش و مفاصل و شقاق و قرحهء سر انگشتان كه از برودت باشند ، نافع .
مضر كليه و مصلح او ، روغنها و قدر شربتش تا شش درهم و بدلش ، بيخ [ بنج ] است .
و مؤلف ما لا يسع گويد صنف ديگر از او مىباشد برگش شبيه برگ كدو و از آن بزرگتر و صلب مايل به سياهى و مزغب و بيخش بزرگ و سفيد و مجفِّف با قبض و محلّل و ذرور برگ او جهت قروح خبيثه ، نافع . و به دستور ، ضماد تازهء او و طلاى مدقوق او جهت درد مفاصل كه با حكّه باشد ، [ بى عديل ] . و چون دو درهم بيخ او را با مثل او حبّ صنوبر بنوشند ، جهت تنقيه چرك شش ، نافع است .
[ 175 ]
ارْمَنِين :
به يونانى ، اسم نباتى است كه برّى و بستانى مىباشد . برّى او ، غير مستعمل و بستانى آن ، برگش شبيه به برگ ابهل و ساقش مربّع و به قدر نصف ذرع و غلاف ثمرش شبيه به غلاف لوبيا و مايل به طرف اسفل و تخمش سياه و دراز و تخم برّى او مستدير و اغبر ، و گويند ارمنين ، درخت قلقلان است .
در سومِ گرم و محلّل و جذاب و يك درهم او با شراب ، به غايت محرِّك باه و ضماد مطبوخ او ، محلّل اورام بلغمى و جاذب پيكان و خار از بدن و مخرج جنين و قطور او با عسل ، جهت قرحهء چشم ، نافع است .
[ 176 ]
ارْدَ قْباقى :
به لغت يونانى ، نباتى است شبيه به كبر و بسيار تندرايحه و لاذع .
در غايتِ حرارت و اجتناب از آن ، اولى است ؛ مگر در اطليه كه با مصلحات ، استعمال