آن لازم بود ملحق ساخت و به جهت اقتصار ، اسامى قائلين هر اثر را و دواء مجهول الماهية كه در كتب ملاحظه شده به قيد تحرير در نياورده و در ذكر درجات [ كيفيات ] ، آنچه به تجربه و قياس [ أنسب ] دانسته به همان اكتفاء نموده مگر در بعضى كه اشاره به آن لازم بوده ذكر كرده و دريافت زيادتى اين مجموعه بر اختيارات بديعى و ساير كتب بر صاحبان انصاف و دانش و استقراء ، پوشيده نخواهد بود . و چون والد و جدّ اين بىبضاعت ، منتسب به خادمىِ درگاه خواقين كامكار ، و سلاطين عالى تبار و خاندان بهيهء مرتضويه و دودمان مضيهء عليه صفويه بودهاند و اين بىمقدار نيز به ميامن اخلاص موروثى به ملازمت ركاب سپهرانتساب خلاصهء ذريهء پيغمبر ( ص ) ، ناصر چاكران ائمهء اثنى عشر ، حافظ ملت بيضاى خاتم الانبياء ، ناشر مذهب حق ائمهء هدى ، شاهنشه پادشاهان ، خاقان بن خاقان بن خاقان ، سلطان خواقين جهان ، سكندر حشمت صاحبقران ، سليمان شأنِ بالقدر و الاسم و المكان ، لا زال مؤيدا بالتّأييدات السبحانية و مؤبداً بابدية الجلال الربانية ، مفتخر و سرافراز بود ؛ لهذا اين مجموعه ، مسمى به « تحفة المؤمنين » را مسمى به اسم سامى و نام گرامى آن مالك الرقاب ، موشّح ساخت و با وجود عدم لياقت ، اين اراده از آن است كه خدمتى از اين لايقتر به درگاه شاهنشاه نمىدانست .
پاى ملخى نزد سليمان بردن عيب است ؛ و ليكن هنر است از مورى .
التماس از ناظران اين نسخهء سقيم آن كه اگر خطائى مشاهده نمايند ، لباس اصلاح پوشانيده و به مجرد كتابت لفظ آفرين ، بدون مقابله و تصحيح صاحبدردان پيرامون كتب طبّى نگردند ، و اين مجموعه مشتمل است بر تشخيصات و دستورات و تشخيصات مبنى است بر پنج تشخيص :
تشخيص اوّل : در بيان سبب اختلاف اقوال اطبّاء در ماهيات و قوت و قدر شربت ادويه و شروط اخذ هر دوا و ذكر درجات و انقسام قوّتها باقسامه .
تشخيص ثانى : در ذكر صفات و افعال ادويه و بيان افعال كليه و مشابه آن و تفسير اسامى و معانى لغاتى كه در طى انشاء اين مجموعه مذكور مىشود و در كتب ادويه مفرده ، مدار عليها است .
تشخيص ثالث : در بيان ماهيت و خواص و كيفيت ادويه مفرده و اغذيه مفرده و
تحفة المؤمنين ( تحفه حكيم مؤمن ) ( فارسى ) — صفحة 33
مساهمون: مؤسسه احياء طب طبيعى
ص٣٣