و به كار دارند و تخم بهى شيرين را با مغز بادام و كتيرا يا صمغ عربى كوفته و با عسل آب سرشته يا با شكر سرخ و رب السوس يا با نبات و رب السوس اندكاندك خورانيدن نافع بود و در شير سرشته هم نافع بود و شير مرضعه با نبات و كتيرا و شير برنج با نبات شكر و پالودهء نباتى يا شكرى با روغن بادام شيرين جمله غذاى نيكو بود ايشان را و آنجا كه آثار صفرا ظاهر باشد گاهى اندك رب شاه توت يا رب آلوبالو هم قبل از غذا دهند و مرضعه غذاهاى واقع صفرا مىخورد و آنچه تيز و درشت نباشد و آنچه از كثرت نزول رطوبت بود و ترى سرفه و آب بينى و مرطوبى مريض بر آن گواهى دهند علاج آنست كه گاهى انگشت بعسل آلوده در بن زبان بمالند تا قى كند و رطوبات لختى از حلق و كام و دهن او بيالايند و تقليل غذا مرعى دارند و حب الشفا يا حافظ الصحة مرضعه هر شب به كار دارند و مريض را هم در عسل آب لختى حل كرده دهند و بر بينى و بن گوش و شقيقه و كف دست و پاى او جندبيدستر به آب سائيده بمالند و هنگام سحرگاه كه محل حركات نزلاتست حلواى مغز بادام عسلى دهند و بر سينه او موم روغن بادامى مىمالند و قدرى پشم نرم گوسفندى را نيكو دود كز داده پيوسته بر سينهء او مىبندند و در سحرگاه نفس او را گرم دارند تا هواى خنك بقصبهء او نرسد و از سحتى كردن منع كنند و منضج عناب و بنفشه و سرفهء طفلان را عظيم نافع آيد ماش برنج با شيره بادام دادن بسى مفيد بود و جهت كمخوابى شيرهء خشخاش بغايت نافع آيد و طفل و كودك را و همچنين رشته با شيرهء خشخاش و بادام و طعامهاى خشك چون پلاد خشك و مرغ كباب و نان و حلواى مغزى سرفه تر كودكان را نافع آيد و همچنين حب السعال نيز شبها در دهن داشتن و شكر و نارجيل باهم كوفته خوردن و كرنگبين كه برگ مورد و آرد در دهن نگاهداشتن كودكان را بسيار نافع آيد به شرط كم گفتن و در اواخر زمستان سنهست و تسعمائة در رى هوا مولد سرفه شد در اطفال و كودكان و چنان بود كه چون سرفه كردندى تا قى نشدى و ضعف نكردى سرفه تسكين نيافتى و چنان درد در سينه ايشان گرفتى كه طفلان زيره دست بر سينه خود نهادندى و ناليدندى و بعضى ازين معالجات مذكوره مىكردند نفعى زياده دريشان پديد نمىآمد جهت بعضى موانع و بسيار تلطيف غذاى كردند و پرهيز خشك و اثر نيك ظاهر نمىشد بلكه گاه بود كه غذاهاى غليظ بهتر مىآمد و بعضى به هلاكت نزديك شدند يكى فرمود كه حبه سفيد كه در ميان سياهى چشم گوسفندست بگيرند و خشك سازند و با نبات سحق كرده در شير مرضعه حل كنند و بر ناشتا يكى بعدد از ان حبه بدهند و در شباهنگام هم اينچنين تدبير بغايت نفع آمد و به دو سه روز صحت مىيافتند و پرهيز نمىكردند و بسيار طفلان بدين علاج نيك شدند و كودكان چهار پنجساله را ديگرى فرمود
خلاصة التجارب ( طبع قديم ) — صفحة 85
مساهمون: بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )
ص٨٥