در تابستان از شير بازگيرند بايد كه چيزهاى مسكن عطش باشد و اندك مايهء قابض خنك كرده هر ساعت به دو دهند چون دوغ و آب شيرين و آب تخم خيار و بادرنگ نارسيده و شيرهء خرفه و بورانى خرفه بماست و پلاد خشك و ماست و نان و ماست غذاى مناسب بود ايشان را بدهند و همچنين اردينه بماست و دوغ قاتق كرده و مرغ جوان كباب با پلاد خشك و افشله و مرغ بزرشك و يا نازدانه آلوده بهتر بوداش ناردان با گوشت بز و آرد برنج و اندكى نعناع هم نيكو بود و از چرب بسيار و شيرينى و ملينات حذر كلى فرمايند و بايد كه بر محل نرمى سر او حنا بندند هر يك روز در ميان و نشاسته در سركه و گلاب حل كرده بر ان محل طلا كردن جهت تشنگى طفلان نافع آيد و شبها دست و پاى او حنا بندند و در ميانهاى روز او را در دوغ گاوى سرد نشاندن و تن او را بدان شستن نيكو بود و اگر در زمستان از شير بازگيرند بايد كه غذاهاى گرم كرده و لذيذ و كم قاتق دهند و از چيزهاى خوردنى سرد كرده و آب سخت سرد حذر فرمايند و شيربرنج غذاى نيكو بود ايشان را و همچنين هريسه و گوشت ثقلى و نان ميده و اشباه اينها و از فواكه در گرما هندوانه و نار ميخوش و خربزه و شفتالو و بهى و سيب و امرود و مناسب آيد و در سرما انار شيرين و سيب شيرين و بهى شيرين و امرود شيرين نيكو بود و هرگاه در طبع طفل نرمى دريابند ميوهها و غذاى قابض دهند و كودكان را مراعات ضروريات مثال دستور اطفال و جوانان بايد كردن و در تهذيب اخلاق ايشان كوشيدن تا از آفات اعراض محفوظ مانند و با او تلطف و ملائمت بايد كرد و رضاى او بدانچه لائق باشد و ممكن گردد و جستن بتخصيص در آنچه او را مشغول دارد و او را بتفرج لعبها فرحان بايد داشت تا نيكو ببالد و از دويدن او را منع نبايد كرد مگر وقتىكه افراط در عرق و تحليل شود و از جهيدن و زورگرى و تعبها منع بايد نمود تا از آفات قصور عضو رئيس و حرارت محفوظ باشد و انار جهت تقويت جگر و بهى و امرود شيرين جهت تقويت معده و سيب جهت تقويت دل و ترشى ريواس و دوغ و قراصهاء امثال آن جهت تسكين حرارت تعبهاى ايشان و خيار و بادرنگ و كدو و كاهو و امثال آن جهت ترطيب و تبريد مزاج ايشان فى الجمله گاه گاهى مناسب بود و چيزهاى گرم و خشك مطلقا مضر بود و خربزه و هندوانه جهت پاك داشتن گرده و مثانه ايشان ملائم بود و تخم خيارين باندك باديان و شكر كوفته گاهى بديشان خورانيدن جهت همين معنى بغايت نافع آيد و بايد كه در علاج مرض اطفال و كودكان از هرچه بر طبع ايشانت عنف و تكليف شود حذر واجب دانند على الخصوص تدابير قويه زيرا كه مزاج ايشان در غايت نزاكتست بواسطهء قرب و باميد او از ادنى ناملائمى مضرت بسيار مىيابند و شيرخواره را ملاحظهء محال مرضعه بيشتر كنند كه بسيارى
خلاصة التجارب ( طبع قديم ) — صفحة 75
مساهمون: بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )
ص٧٥