كه اگر احيانا ايشان را احتلام افتد آن را از جامه بشويند و بخورند تا ضائع نشود و همچنين حذر نمايند از ايراد اغذيه و اشربهء مضعفه به بدن و از هواهاى متعفن و سست و مفرط در حر و برد و آن را چيزى بدگوار و غايت تتبع ايشان مر اين تدابير را چون منع مرض كهولتست اگر چنانچه بسبب تقصيرات از آثار آن چيزى بظهور پيوندد در دفع آن تدابير حكمى سعى بليغ نمايند و بزرگترين تدبير ايشان جهت اين معنى افگندن پوستست همچو مار كه هر سال پوستى مىافگند و تازه مىشود درازى عمر مار را ازين فعل دانستهاند و اين خود ممكنست و فى الجمله واقع و از جميع كثير و از حكمهاى ايشان شنيدم كه چون اين متجلب كردند مويهاى ايشان كه باز برمىآيد سياه برمىآيد و اين علامت عود شبابست مر قوت حرارت و رطوبت غريزى و در ان اوقات ادويهء مقوى مزاج و مسود مشعر بخاصيت دادن از داخل پيوسته به كار دارند و از جمع كثير از كبار ايشان شنيدم كه بعضى از حكماى ايشان هستند كه چون در امعاى خود قصورى دريابند از طرف پشت رودهاى خود را بعضى بيرون آورند و بازگردانيده آن را بادويه مناسبه بشويند و بادويه ديگر آن را ببالايند و تيمار كرده آن را به خود بازكشند و بعضى هستند كه نفس را فراگيرند در درون خود و آن را حركت دهند چنانچه هر عضوى را كه خواهند باقوى سازند تمام دم را بدانجا مائل گردانند و در مداخل آن دربرند بتوجه و آن را بزرگ كنند چنان كه گوئيا ورم كرده باز به حال اصلى عود فرمايند و من جوگى را ديدم كه دم مىگرفت و در درون شكم خود رودها را چنان حركت مىفرمود كه كه از بيرون پوست شكم او كسى پنداشتى كه چيزى مجتمع گشته پوست را بلند داشته بهر طرف مىرود دوران حين شكم او قراقر عظيم مىگردد امثال اين غرائب در اعمال ايشان بسيار اينست فى الجمله بيان حفظ صحت و آنچه در دگر ابواب مبين مىگردد تكميلى مر اين مسائل را حاصل شود ان شاء اللّه تعالى
باب سوم در بيان تدبير اطفال
و پيران و ناقهان و مرتاضان بتعب و اعراض مفرطهء نفسانى و آبهاى بد و هواهاى مضر و استفراغات بدانكه مولود را قبل از آنكه اعضاى او مستعد حركت و نهوض شود آن را سن طفوليت گويند مزاج او گرم و تر بود به جهت وفور حرارت و رطوبت غريزيتين ليكن چون رطوبت غريزى او بسيارست حرارت غريزى طبخ و نضج اجزاى بدن بكمال نمىتواند كرد و ازينجهت اعضا و جوارح اطفال نارسيده است و نيز به جهت همين وفور رطوبت اصليه نشو و نمو بدن درين سن بيشترست و حال ايشان نه داخل صحتست و نه داخل مرض و