مثانه باشد آن مذكور شد نوع نهم لحمىست كه بپارهاى ريزهء گوشت ماند و اگر بدست بمالند و بر از هم جدا شود و سبب اين بيشتر گذارش گوشت كرده باشد و گاهى از جگر نيز باشد نوع دهم وسمىست يعنى جرب و سبب اين بيشتر گداختن پيه و شرحه بود و آنچه با آب آميخته باشد از غير حوالى گرده از دور تر آيد و گاهى استفراغ فضله جرب باشد نوع يازدهم مدّىست و مدّه ريم را گويند و سبب آن سر كردن قرحه بود در مجارى بول نوع دوازدهم مخاطىست و سبب اين بيشتر سردى مزاج و كثرت رطوبات خام بود در تمام بدن و يا در آلات بول كه به قوت طبع مندفع گردد و گاه باشد كه بحران عرق النسا بود يا بحران وجع مفاصل بود و خفت متعاقب آن شاهد بحران باشد و مخاطى بىمنتن بود و دير اجزاى آن از همه گر متفرق شود همچو مخاط بخلاف مدى و آنچه از مخاطى لطيف باشد در دقت نضج پديد آيد اميد خير باشد نوع شعريست كه در طول بشعر ماند و سبب اين بسته شدن رطوبات مستطيله بود در مجارى ضيقه به قوت حرارت عاقده و آنچه سرخ بود از گرده آيد و آنچه سفيد بود از آلات بول آيد و گاه بود كه بدرازى شيرى باشد و جالينوس گويد كه اين نوع رسوب خاطر نباشد نوع چهاردهم بلىست كه بر يك ريزه ماند و سبب اين ريزه شدن سنگ گرده مثانه بود و يا بسته شدن اندر انها آنچه سرخ بود از گرده آيد و آنچه سفيد گونه آيد از مثانه آيد نوع پانزدهم رمادىست كه بخاكستر ماند و سبب اين بسيار ماندن بلغمى يا مدّه باشد در عضوى تا بدان جهت لون او كشته بود و اجزاى آن از هم گسسته و گاه بود كه حرارتى در ان نيك اثر كرده باشد و آن را چنين ساخته نوع شانزدهم حلفى دموىست كه با خون آيد و يا خون بسته ماند و سبب اين يا ضعف كبد بود و نيكى ممازجة رسوب و خون با بول شاهد آن باشد و يا جراحت و مثانه و مجارى بول بود و تميز خون از بول شاهد آن باشد نوع هفدهم مشابه خمير پارههاست و سبب اين ضعف معده و ناگواريدن طعام بود و بسيار باشد كه سبب اين بسيار خوردن شير و پنير شود وجه دوم از كمى بسيارى رسوبست امّا سبب بسيارى آن غلبه فضلات باشد و غليظى ماده و سبب كمى بخلاف اين باشد و چون بغايت كم بود دلالت بر عدم نضج كند و يا بر سدهء كه مانع نزول آن بود و جوانان و اصحّا و مردم لاغر را اكثر رسوب كم باشد و بسيار بود كه در امراض جوانان و صفراوى صرف رسوب محسوس نباشد و اگر اندكى محسوس نباشد و اگر اندكى محسوس شود و غمام وضع بود وجه سوم از كيفيت رسوبست مثل لون و بوى و سبب آنها از مباحث سابقه فى الجمله معلوم شد و بتفصيل بتقريب مبين گردد ان شاء اللّه تعالى
خلاصة التجارب ( طبع قديم ) — صفحة 39
مساهمون: بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )
ص٣٩