منجر گشته و سبب ملتوى همينست ليكن در ملنوى آله چون متشنج بود در حركت بر نتواند آمدن و بر خود پيچد و سبب موجى ضعف قوت بود كه تمام رگ بيكبار انبساط نتواند كردن جزءجزء را در سخت انگشتان مىجنباند و گاه بود كه قوت سخت ضعيف نباشد ليكن اجزاى شريان بسبب غايت نرمى اندكاندك بر يكديگر تقدم كند در حركت و شهوق و سبب منشا وى اختلاف اجزاى عرق بود در صلابت و لين و يا اختلاف اجزاى رطوبتى كه در عرق است بعفونت و نضج چنانچه اجزاى عفن و پخته بملمس نرم نمايد و غير عفن و خام سخت نمايد و يا در مىباشد در اجزاى عصبانيه كه ليف عصبانى كه عرق پوشيده است بسبب آن تمدد مىنمايد بملمس و سبب دورى نملى غايت ضعف قوت باشد كه هر جزوى بوضعى جنبد و سبب روى الوزن آنجا كه نقصان در زمان سكون باشد زيادتى حاجت بود و آنجا كه قدر در زمان حركت بود ضعف قوت باشد و يا عدم حاجت چون اين دلائل بوضوح پيوسته ببايد دانست كه نبض لائق صبيان سريع متواتر و معتدل در عظم بود و لين جهت كثرت حاجت ايشان بترويج بسبب غلبه بخار دخانى كه از پيوستگى هضم اغذيه مختلفه متواليه در بدن ايشان پديد مىآيد و جهت توسط قوت و غلبهء رطوبت و نبض لايق جوانان عظم و قوى بود و معتدل و لين و صلابت و سرعت و بطوء و مائل بتفاوت جهت و قوت و كثرت حاجت و رسيدگى اندامها و اعتدال رطوبات نبض لائق كهول متفاوت بود و مائل بصغر و بطوء نسبت با نبض جوان جهت ضعف فى الجمله و قلت حاجت بواسطه برو لازم و نبض لائق پيران صغير متفاوت بطى بود جهت غايت ضعف دانى و قلت حاجت و باشد كه بسبب غلبه حاجت رطوبات غريبه لين نيز باشد و پيران هنگام بىاختلافى باشد و نبض لائق مردان بغايت قوى و عظيم بود و بطى متفاوت جهت وفور قوت حاجت بسبب گرمى مزاج و بيشك غيم عظيم و قوت كامل را درنگى نيكو مطلوب بود و نبض لائق زنان در جمله اين احوال انزل بود به جهت نزل ايشان در جمله اسباب نسبت با مردان و بيشك سرعت و تواترا تدارك عظم كند و نبض لايق خنثى شكل متوسط بود ميان نبض مردان و زنان و از اندك اختلافى بايد كه خالى نباشد و نبض لائق صحيح گرم مزاج قوى بود جهت وفور قوت و حاجت و اگر با مطاوعت إله باشد عظيم نيز گردد و نبض لايق صحيح سرد مزاج صغير بود يا بطى يا متفاوت جهت قلت قوت و حاجت و نبض لائق صحيح ترمزاج عريض بود يا موجى جهت غايت لين آله و ضعف قوت فى الجمله و نبض لائق صحيح خشك مزاج دقيق بود و صلب جهت قوت و يبس آله و قلت رطوبت نبض لائق باقى امزجه صحيحه مركبه بعد از مغرفه مفردات ظاهر بود
خلاصة التجارب ( طبع قديم ) — صفحة 31
مساهمون: بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )
ص٣١