تخطي إلى المحتوى الرئيسي

الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — صفحة 676

مساهمون:

ص٦٧٦
زعفران و چهار درم صبر درافزوده‌اند ، بانگبين بسرشند ، شربت پس از شش ماه چهار مثقال . و ثيادريطوس نام پادشاهى است كه اين معجون در روزگار او ساخته‌اند و پيش از عهد جالينوس بوده است ، اندرين كتاب بر ايارج جالينوس اقتصار كرده آمد .

صفت ايارج فيقرا

فيقرا بلغت يونانيان تلخ است و اصل اين ايارج صبر است ، فيقرا بدين سبب گويند . اخلاط آن سنبل و سليخه و مصطكى و دارچينى و اسارون و حب البلسان و عود البلسان و زعفران از هر يكى يك جزو ، صبر سقوطرى دو همسنگ همه داروها ، شربت تمام ، دو درم . ببايد دانست كه طبيبان از بهر هر بيمارى اندر ايارج فيقرا تصرفى كرده‌اند و چيزى درافزوده‌اند ، و چيزى بعوض چيزى نهاده . از جهت خداوند صداع گرم و خداوند غثيان و قى بعوض زعفران ، گل نهاده‌اند و گاه باشد كه بعوض اسارون كبابه كنند تا لطيف‌تر آيد و فقاح اذخر درافزايند تا سحج كه از جهت صبر افتد باز دارد . و بعضى يك جزو مقل كنند تا امعا را از مضرت صبر نگاه دارد ، و بعضى از جهت مردم محرور ، صبر مغسول كنند و بعضى ايارج را بانگبين بسرشند استفراغ زودتر و تمام‌تر كند . استفراغ ايارج اندك است اعضاء غذا را پاك كند و رطوبتها از دماغ فرود آرد ، خداوند لقوه و گرانى زبان را و استرخاء مثانه و اندامها و اوجاع مفاصل و قولنج را سود دارد . و بعضى طبيبان عصارهء غافت درافزايند از جهت پاك كردن جگر و بعضى قرنفل درافزايند و بسباسه و گوزبوّا و اسطوخودوس . اما قرنفل از جهت خداوند سودا ، بسباسه و گوزبوا از جهت خلط غليظ ، و اسطوخودوس از جهت پاك كردن دماغ ؛ بدين نسخت سازند : حب البلسان ، سليخه ، مصطكى ، سنبل ، دارچينى ، اسارون ، فقاح الاذخر ، قرنفل ، گوزبوا ، بسباسه ، عصارهء غافت از هر يكى يك درم ، زعفران نيم مثقال ، حضض چند وزن همهء داروها ، و خداوند بواسير را شايد اين نسخت .

باب نهم از بخش و كتاب پنجم اندر قرابادين اندر نقيعها و مطبوخها و ماء الاصول

صفت مطبوخ هليلهء زرد كه اسهال صفرا كند

هليلهء زرد ده درم ، خرماء هندو بيست درم ، آلو سياه و عنّاب از هر يكى سى عدد ، سفستان و بنفشه و تخم كشوث و تخم كسنه از هر يكى
الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — صفحة 676 | اسماعيل الجرجاني ( زين الدين )