است خاصّه آنكه صلب تر باشد .
و اگر كسى دستكارى نخواهد و سلعه نرم بود ، اشق به سركه حل كنند و بر وى نهند .
و بگيرند موم و رتيبانج و پيه گاو و زفت راستار است ، همه را بسرشند و مقدارى دبق با آن يار كنند .
و غدد و مسامير و ثاليل همه از جمله آماسهاء سردست ، نخست نرم بود و اگر نيك بمالند پراكنده شود و باطل گردد .
علاج آن همچون علاج سلعه است ، اگر زود آن را بشكنند و پارهء سرب باندازهء آن بر وى نهند و نيز دو سه روز بسته دارند آن را باطل كند ، خاصّه اگر صبر و حضض و اقاقيا و سريشم ماهى بر كاغذى طلى كنند و بر وى نهند و سرب بر زير آن نهند و سرب بر زبر آن نهند و ببندند .
و امّا ثاليل را خرنوب نبطى تر ماليدن باطل كند .
و برگ مورد تر ماليدن و برگ كرنب تر ماليدن و به آب صابون و شخار و اشنان شستن سود دارد .
و امّا خنازير ، آماسى بود كوچك و صلب . فرق ميان سلعه و خنازير آنست كه سلعه را اندر زير پوست فرازتر و بازتر توان برد و خنازير را نتوان برد . و خنازير باشد كه يكى باشد ، و باشد كه بسيار باشد ، بيشترى بر گردن و زير بغل پديد آيد .
علاج آن ، از طعامهاء غليظ و از ترشيها و از طعام شب پرهيز بايد كرد .
و استفراغ بلغم فرمودن بقى و بداروى مسهل و بفصد و حبّ واصلى و حبّ خيزران كه متقدّمان و متاخّران فرمودهاند .
و نزديك من حبها كه بلغم و سودا فرود آرد بىغايلهتر از حبّ افتيمون و معجون نجاح نيست . و نخست چيزهاء نرم طلى كردن سود دارد ، چون پيه بط و پيه مرغ خانگى ، پس داروهاء تحليلكننده به كار داشتن چون مرهم الرّسل و مرهم دياخيلون .
و اگر خواهند كه مرهم دياخيلون قوّت زيادت دهد ، بيخ سوسن آسمانگون و زفت و زراوند گرد از هريكى جزوى با وى بياميزند و پشك گوسفند و پشك بز و بيخ قثاء الحمار و آرد باقلى و آرد جو و مغز بادام طلخ و مقل ، همه دياخيلون را قوت دهند .
و اگر خنازير نرم شود بتوان شكافت و بمرهم زنگار علاج كردن .
الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — صفحة 555
مساهمون: اسماعيل الجرجاني ( زين الدين )
ص٥٥٥