و هر گاه كه اندر فصل ربيع ، هوا سرد باشد و باران بارد پس باد جنوب آيد و هوا چند روز گرفته شود ، يا مدّت يك هفته كم يا بيش هوا صافى شود و شب خنك و روز گرم و تيره و فروگرفته باشد ، نشان توّلد و با و آبله و مانند آن باشد .
و هر گاه كه بتابستان هوا تيره باشد و سخت گرم نباشد و اندر خريف ، ستارگان كشيده مىشوند و سرخيها پديد آيد ، نشان و با باشد .
و هر گاه اندر فصلى كه باشد ، چون هوا روزى تيره باشد و روزى صافى و روزى با غبار و روزى با نژم ، نشان بدى هوا باشد و بيم و با .
و هر گاه كه بينند كه حشرات و جانوران كه از عفونت تولّد كنند و ضفدع آبى و صحرائى بسيار مىشود و يا ببينند كه موش و ديگر جانوران كه در زمين پنهان باشند ظاهر مىشوند و چون مدهوشى و متحيّرى باشند ، يا بينند كه لقلق بيش از آنكه عادت او باشد غايب شود .
ببايد دانست كه بخارهاء بد از زمين با هوا آميخته گشت و و با آمد .
علامات و با و تب وبايى ظاهر تن مردم سخت گرم نباشد و اندر باطن ، تا سه و حرارت سخت قوى باشد و نفس از حال طبيعى بگردد ، بعضى را نفس تنگ شود و بعضى را متواتر و بعضى را ناخوشبوى ، و اين سخت بد باشد ، از بهر آنكه نشان قوّت عفونت باشد اندر حوالى دل و عرق نيز گنده باشد .
و باشد نيز كه سپرز بزرگ شود و حالى همچون استسقا پديد آيد و غثيان و سقوط شهوت و درد فم معده و جانب دل و تشنگى و دمندگى گوشت بن دندان و دهان و سرفهء خشك و بىخوابى و غشى و سقوط قوّت و نرمى طبع و كفكناكى و گندگى و بدرنگى ثفل پديد آيد .
و باشد كه همه اندر يك شخص پديد آيد ، و گاه باشد كه بعضى پديد آيد و بيشتر اندر احوال نفس پديد آيد و گاه باشد كه بليثرغس و كزاز و تشنج ادا كند .
و گاه باشد كه حرارت اندر ظاهر و باطن قوى نباشد و نبض و دليل از حال طبيعى بس دور نباشد و بيمار زود هلاك شود .
علاج آن ، به هوا و صحرا بيرون نبايد شد و اندر خانه هر روز لختى چوب گز با چوب سرو يا عود يا قسط يا مصطكى يا سندروس يا لادن و مانند آن چند كرّت سوختن و بيرون و اندرون خانه چند نوبت سركه پراكندن خاصّه كه انگزد اندر وى حل كرده باشند .
و اندر گرمابه نبايد رفت و شراب نبايد خورد و جماع نبايد كرد ، از بهر آنكه گرمابه و جماع مسام بگشايد و هواء بد بمسام اندر شود و شراب
الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — صفحة 541
مساهمون: اسماعيل الجرجاني ( زين الدين )
ص٥٤١