بگرمى دارد و اگر آن را با نعنع يا اندكى زنجبيل و نمك به كار دارند ، هر سه معنى حاصل آيد ، خاصه نعنع كه در وى قوتى است كه آلتهاء تناسل را بر فعل خويش يارى دهد .
و گزر و شلغم و جرجير هر سه به يكديگر نزديك است و در هر سه حرارت معتدل و غذا دادن و رطوبت فزونى است ، لكن جرجير كمغذاتر است و حرارت او از حرارت گزر و شلغم بيشترست . و گندنا گرم و تر و غذادهنده است ، اگر با زردهء خايهء مرغ مركب شود غذاء شايسته ؛ و انگور شيرين رسيده بسيار غذا و ترىدهنده و بادانگيز است و قوت او از قوت گزر و شلغم و آنچه ياد كرده آمد بيشتر است .
و هليون و حرشف و گوز و بادام شيرين و پسته و فندق و گوز هندو و حبّ النيل و شير تازه و حلبه و كبوتربچه و بط و خايهء خروس و جگر مرغ و انگبين با روغن و كباب ، و كرنج بشير و انجير و ميويز همه اندرين باب نافع آيد .
و چيزهاء گرم و لطيفكننده چون سعتر زيانكار است .
و انگژد اگرچه گرمست بادانگيزست ، بدين سبب سودمند است .
و نخود اندرين باب نافعتر و قوىتر از همه غذاهاست ، از بهر آنكه معتدل است و غذادهنده و در وى رطوبتى فزونى است كه مادّه باد باشد ، اگر هر بامداد يك مشت نخود خام در آب آغشته بخورند قوتى تمام كند ، و اگر مردم سردمزاج با اندكى زنجبيل خورد ، صواب باشد .
و قليهء نرگسى كنند از گزر و گندنا و باقلى و نخود ، و نمك او با زنجبيل آميخته باشد و زردهء خايهء مرغ برافكنند ، بهترين غذايى است . و ماهى تازه بريانكرده گرم با پياز خام سود دارد .
هليون پخته ، پس بروغن گاو بريانكرده و زردهء خايهء مرغ برافكنده و اندكى دارچينى غذايى نيكست .
و مغز بادام و فندق و فستق و گوز هندو و تخم خشخاش سپيد و شقاقل و گوزمغز و انجير خشك سپيد ، راستار است بكوبند ، و كعك خشككرده و سوده چند سه وزن همه ، هر بامداد سه وقيه اندر شير تازه بجوشند و بخورند ، فربه كند و قوت جماع زيادت كند .
و كبوتربچه و جوژه مرغ خانگى كه علف ايشان نخود و مغز پنبهدانه و لوبيا و باقلى و تخم معصفر باشد ، سود دارد .
و گفتهاند اگر كسى پيوسته گوشت گنجشك خورد و بجاى آب شير تازه خورد ، پيوسته قضيب او سخت بود .
و بگيرند نخودسياه و در آب جرجير ، تر كنند و در سايه خشك كنند سه بار ، پس بكوبند با همچند وزن آن پانيد و با روغن حبّة الخضرا بسرشند ، بامداد
الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — صفحة 505
مساهمون: اسماعيل الجرجاني ( زين الدين )
ص٥٠٥