باب يازدهم از گفتار هفدهم از كتاب معالجات اندر قرحهء مثانه
اسباب قروح مثانه ، اسباب قروح گرده است بعينها .
و هر گاه كه مثانه سوراخ شود اندر بيشتر حالها هلاك شود ، مگر كه جراحت بر موضع گوشت افتد و باز برويد .
علاج آن ، ترتيب علاج اين ، هم بر آن جمله بايد كرد كه اندر علاج قرحهء گرده آمدست . و شير اندر همه بيماريهاء آلات بول نافعست خاصه شير اسب .
اوّل مثانه را از ريم پاك كند بماء العسل كه داروهاء ادراركننده در وى پخته باشند ، هم بزرّاقه اندر مجرى بول چكانند و هم شربت مىدهند .
و خاكستر درخت بلوط و خاكستر شيح اندر آب كنند و يك شبانروز بگذارند تا صافى شود ، آن آب پاككنندهتر باشد بزرّاقه اندر چكانند .
و شربتها چون سبغول باشد بروغن گل و شير خر و شير بز . و علف اين جانوران چيزهاى قابض باشد چون ارزن و گشنيز خشك و بلوط و برگ گل و برگ سيب و آبى و انبرود .
و اقراص خشخاش و اقراص كاكنج نافع بود ، گاه بشير اشتر دهند و گاه به شراب بنفشه و گاه با شراب مورد و گاه با آب سرد و گاه با ربّ غوره .
و انزروت مدبّر و نشاسته و اسفيداج و كندر بياميزند و بشير حل كنند نافع بود . و الله اعلم بالصواب .
باب دوازدهم از گفتار هفدهم از كتاب معالجات اندر استرخاء مثانه
اسباب استرخاء مثانه و استرخاء ديگر اندامها يكى است .
علاج آن ، آنچه سبب آن زخمى و آسيبى بود علاج آن عسر است ، جز آنكه داروهاء گرم برنهند و ببندند ، علاجى نبود .
و آنچه سبب آن مزاج فالجى بود ، علاج آن قى است و علاج فالج .
روغن سذاب و روغن قسط و روغن حبّ الغار با حلتيت و جندبيذستر و بيرزد و جاوشير ماليدن و اندر چكانيدن سود دارد و سلس البول بازدارد .
و در آب گوگرد و آب دريا نشستن سود دارد .
و ترياق مثروديطوس و سجزينا و امروسيا در همه انواع موافق بود .
و تخم سذابتر و شكوفهء او در آب سذاب پخته و پالوده خوردن و بمجرى قضيب اندر چكانيدن و حمول كردن ، و مومياء اندر روغن